Horemans

2010-07-24T17:07:00.001-07:00

Hier op dit blog vind je verhalen over familie van me:

Es geht Voruber, is het verhaal dat mijn vader na de oorlog schreef over zijn tijd in Duitsland, waar hij verplicht te werk was gesteld. Mijn moeder zat alleen thuis met haar dochter die net ter wereld was gekomen, ze woonde in bij haar schoonouders.

Jetje en Jef Horemans

P.J. Horemans is het verhaal van mijn overgrootvader, die in augustus 1914 ten strijde trok tegen de Hun, P.J. vertrok naar de buurt van Namen om het land te gaan verdedigen, hij zou een 'klein Duitsken' meebrengen schreef hij aan zijn zoon, veertien dagen later was hij gesneuveld, getroffen door een Oostenrijkse 420 mm granaat.

8e linieregiment de Forteresse-3e bataillion
1e compagnie - Stamnummer: 48819

Es geht voruber

2010-07-23T15:52:00.000-07:00

Het verhaal van een weggevoerde, verplicht tewerkgesteld in Duitsland

vlnr : Kees van den Berg, Arie van Meeteren,Bram Lelieveld, Jef Horemans
en de laatste is helaas een onbekende bezoeker

7 december 1942

2010-07-23T15:45:00.002-07:00

De dag dat ik naar Duitsland moest vertrekken
In mijn eerste brief uit Hamburg aan ons Jetje schreef ik: "Toen ik in Antwerpen in de statie stond, voelde ik me zo alleen". Met mijn valiezen op het perron wachtend op de trein die me naar Duitsland zou brengen. Ik was op twee maanden na twintig jaar oud, pas getrouwd en mijn vrouwtje was bezig er voor te zorgen dat ik nog vader zou worden ook. Veel te jong, wilt ge zeggen en dat klopt als een bus, maar in die tijd bestond er nog geen pil, en andere voorbehoedsmiddelen werden door apothekers geweigerd aan jonge mensen. Seksuele voorlichting was praktisch onbestaande. Het was nog de schijnheilige tijd van de onbevlekte bruidjes en brave jongens die voor de eerste keer gemeenschap met een meisje hadden in het huwelijksbed. We waren zoals de meeste mensen van vlees en bloed, we hadden elkaar gevonden en van de eerste dag klikte het tussen ons. We voelden dat we elkaar nodig hadden, we zochten de liefde en genegenheid die we thuis slechts in kleine maten vonden, we voelden dat we voor elkaar geschapen waren, zoals dat zo mooi gezegd wordt. En zo kwam het dat we op een keer samen kwamen, we werden één, en het onvermijdelijke gebeurde. Ons huwelijk werd verhaast, we waren nog jong maar we zouden er ons wel doorslaan.
De start was slecht, het kon in de toekomst dus enkel beter worden.

Hoe het begon

2010-07-23T15:45:00.001-07:00

Ik werkte in een tegelfabriek Carelithe, а la guerre comme a la guerre, en op een dag moest ik bij de baas komen, die me vertelde dat ik naar het Arbeitsambt moest, ik werd opgeeist. Ik werd verplicht tewerk gesteld in de heimat. Tussen Hamburg en Berlijn mocht ik kiezen en koos het dichtste. Zo kwam het dat ik op 7 december '42 op het perron stond en niet tegenstaande de drukte me alleen voelde. In de brief staat verder dat het in de trein al beter was, ik had reeds vrienden, maar dat is flauwe kul, nonsens, larie. Die eenzaamheid gaat nooit over, zolang ge weg zijt van diegene waar ge van houdt, daar ben je alle dagen mee bezig, de ene dag harder dan de andere. Je kunt er niets aan doen, ge zijt machteloos, ge kunt niets anders dan afvachten, dagen aftellen kan niet, ge weet niet wanneer de oorlog zal gedaan zijn. Je doet onverschillig, je houdt je groot tegenover de jongens in de kamer of op het werk, maar het liefst zou je in een hoekje kruipen en zitten jammeren als een kindje wiens moeder hem alle een laat voor de eerste keer in z'n leven. Als je dan in het lager eens op je bed zit en foto's bekijkt, dan voelt ge het als een kilte op je vallen, die eenzaamheid en je voelt het als een opluchting als de waterlanders over je kaken rollen. Het lost niets op, maar je kunt het niet tegenhouden, het moet gebeuren, zo simpel is dat.
't Was dus niet alleen in het station, 't was al die tijd, al die weken, maanden tot die ellendige periode voorbij was. Het ging over toen ik de 28e mei 1945 weer thuis kwam.

Dammtor - Verlof - Waltershof.

2010-07-23T15:44:00.002-07:00

Het eerste lager waar ik in Hamburg terecht kwam, was een van het D.A.F. (Duits Arbeids Front) en was gelegen in de oude stad niet ver van het station Dammtor tussen de Karolinnenstrasse en Bei dem Kirchhoven. De barakken waren opgetrokken tussen de beplanting van een vroeger kerkhof, volgens de hoogte van de bomen was het toch een hele tijd geleden. Spoken hebben we er nooit gezien, alhoewel het er soms spookte, dat was dan gewoonlijk 's nachts als de R.A.F. overkwam om de scheepswerven te bombarderen of enkel overvlogen, zorgden voor alarm en gewoon ergens anders gingen stukken maken. In de kamers stonden acht stapelbedden, twee hoog. Twee lange tafels en de nodige krukken om te zitten. Tussen de bedden, onze kasten om persoonlijke spullen in op te bergen. In 't midden van de kamer een grote kolenkachel, maar kolen kregen we sporadisch, we moesten dus veel brandstof organiseren. Recht over onze kamer was de wasbarak, met douchen en lavabo's, hier was sommige dagen warm water en we hadden dus vlug in de gaten waar de kolen lagen. Met mensen van Belliard en Mercantile was het dus een koud kunstje om de sleutel van de kolenbergplaats na te maken. Dwars door het lager liep een brede weg, aan een kant stonden de woonbarakken, aan de andere kant de Lagerverwaltung t.t.z. barakken, infirmerie, keuken en magazijn. Met de ziekenzaal maakte ik na een paar dagen al kennis met kapot gelopen voeten. Goed begonnen is half gewonnen, zegt men dan.

Om naar de scheepswerf Howaldtswerke te geraken moesten we eerst 15 minuten tot aan de Landungsbrukke gaan, waar we de boot namen tot aan het werk. Van 8/12/'42 tot 8/3/'43 verbleef ik hier. Ik kreeg drie dagen verlof omdat mijn vrouw ziek was, ons Jetje had me de nodige doktersbewijzen gestuurd. Drie dagen was veel te kort natuurlijk, men was anderhalve dag onderweg, Thuis aangekomen was het dus mijn eerste zorg, verlenging van verlof te krijgen. Dat moest uiteraard altijd gebeuren met de nodige papieren van een dokter of van de gemeente toen we naar Deurne verhuisde. Iedere keer een stempel op mijn verlofbrief met de duur van de verlenging, tot een dokter het genoeg vond met al die stempels en me buiten smeet. Ik wou die Pruis wel wurgen, we moesten dus wat anders proberen. Nu de grote middelen gebruiken, ik nam geen briefje van een dokter, geen verlofbrief, Ik nam gewoon dus Jetje mee.

Meir 1

2010-07-23T15:44:00.001-07:00

In de keldergang van Meir 1 hadden de controledokters, de Duitse natuurlijk, hun kabinet. We zaten een poosje te wachten, en ons Jetje werd onwel, de zenuwen of de vuile lucht in de gang want er zaten veel mannen te wachten. Ik sprak een Duitse verpleegster aan, die kwam kijken en liet mijn vrouw bij een dokter binnenstappen. Ik moest buiten blijven, goeie morgen... en ons Jetje sprak geen Duits. Dat wordt een ramp dacht ik, maar ja... ons vrouwtje had de bewijzen bij, ze was zoals we weten in gezegende toestand, zo noemt men dat dan. Een paar minuten later, de langste van mijn leven, komt ze buiten en stopt me een papier in de hand, met mijn vonnis dacht ik, terug Hamburg, maar nee, volgens dat bewijs, vond de dokter dat Ik beter bij haar kon blijven tot drie weken na de bevalling. Je moet het maar kunnen uitleggen he.
Weer een paar weken langer thuis. We hadden elkaar zo hard nodig die tijd. Maar ja, schone liedjes duren niet lang. Ons dochtertje was drie weken oud en papa Horemans mocht terug naar de heimat, want zonder hem viel de Howaldt stil en kan Fritsenland de oorlog niet winnen.

Operatie Gomorrha

2010-07-23T15:43:00.000-07:00

De 6e juli '43 was ik terug in Hamburg. Ik meldde me weer in Lager Dammtor en daar wist men te vertellen dat al de mensen van Howaldt waren verplaatst naar een lager van de werf zelf. Ik moest dus verhuizen naar Waltershof, dat lag in de haven tussen zijarmen van de Elbe en de dokken, op de Rugenberger Damm. Het was een oud herenverblijf als een kasteel zo groot. De eetzaal, de wasruimten en infirmerie waren barakken die er bijgebouwd waren. Ik kreeg een bed en een kast toegewezen in een kamer voor 80 man. Wat een boel, we hadden zelfs geen tafels of stoelen. Het was gewoon een stapelhuis voor auslander. 's Morgens stonk het er als de pest. Dat mensen en dieren door overbevolking agressief worden, kon je hier merken. Je moest je spullen in 't oog houden of achter slot op bergen. Als we een brief wilden schrijven, moesten we dat doen in de eetzaal. Dan moesten we eerst een tafel afruimen, wat een hele karwel was als we pelpatatten gegeten hadden. De pellen en afval werden dan op een andere tafel gesmeten, we bleven dan even stil zitten wachten, na een paar minuten zaten dan de ratten per koppel een paar tafels van de onze hun buikje te vullen. Soms namen we van de koer naast de keuken wat sintels mee om de ratten te bekogelen. Je moet toch iets te doen hebben.

Na een paar dagen had ik op een kleine kamer een plaatsje gevonden en nam daar een bed en kast in beslag, daar sliepen we met twaalf man. Om broodbonnetjes in 't zwart te kunnen kopen, wou ik een paar pakjes tabak van de hand doen, per pakje was het voor de meeste jongens blijkbaar te duur. Ik begon sigaretten te draaien en per stuk kreeg ik klanten genoeg, het bracht nog meer op ook. Succes verzekerd zolang de voorraad strekte en ik verdiende genoeg om zegeltjes te kunnen kopen. vlakbij het lager liep een spoorweg tot aan een ponton, waarmee de wagons overgezet werden naar de verschillende scheepswerven, zo geraakten wij ook op Howaldt. 's Morgens vaarde er ook een motorbootje naar de overkant, maar dat moest betaald worden, het ging wel vlugger, maar het kostte voor ons te veel. Het werd dus alleen gebruikt als we wat te laat waren.
Drie weken duurde het 'mooie' leventje hier, tot op een nacht de stukken glas van de venster op ons bed vlogen, operatie Gomorrha was begonnen. Als gek nog half slapend, stoven we naar de kelder, in het donker, want al het licht was uitgevallen.. Deze kelder was niet speciaal gestut of ingericht als luftshutzraum, heel het gebouw stond te schudden en te trillen van het geweld van de bommen. Op het spoorwegemplacement voor de ponton, stond een batterij luchtafweergeschut, die vlamden er op los dat horen en zien verging. De wagons met de FLAK werden na iedere aanval dan verplaatst. Tussen 25/7 en 2/8 werd Hamburg zevenmaal aangevallen, telkens met honderden viermotorige vliegtuigen, overdag door de amerikanen en 's nachts door de engelsen. De Duitse radar werd gestoord door reepjes speciaal bewerkt spul, "window" genaamd. Heel het verwittigingsysteem van de Flak werd zo waardeloos gemaakt, de aanvallers kwamen en gingen zoals zij wilden. Gelukkig voor ons lag tussen Waltershof en de stad de Elbe. We hadden meer last van het spoorweggeschut dan van de bommen. Van waar we stonden bij ons lager, zagen wij dan overdag de branden en stofwolken boven de stad. We konden ons niet voorstellen wat er daar aan de overkant van de stroom gebeurde, tot we later zelf een paar maal in een bombardement zaten, dat dan nog niet een honderdste was van de verwoestingen in de Hansastad.

Er vielen meer dan 8600 ton brand en springbommen, uitgeworpen door meer dan 3000 vliegtuigen. Het bombardement zou 346 miljoen dollar gekost hebben.
35719 huizen werden totaal verwoest
4695 werden zwaar beschadigd
4500 half tot licht beschadigd - de helft hiervan tijdelijk onbewoonbaar. In de haven waren schepen gezonken of uitgebrand samen 180.000 ton.
12 bruggen werden vernield ook 1125 personen en goederenwagons.
1735 wagons werden zwaar beschadigd. Spoor- en tramlijnen, water, gas en elektra tijdelijk buiten gebruik, verhoogde nog de chaos, er waren 41800 dodelijke slachtoffers, en 125000 gekwetsten.

Hamburg tijdens operatie Gomorrah

Verhuizen.

2010-07-23T15:42:00.002-07:00

Na Lager Dammtor en Waltershof woonde ik nog in verschillende kampen. Na Gomorrha wilde ik proberen thuis te geraken, gewoon van Hamburg weg vluchten, zoals duizenden deden, maar werd na een uur al tot de orde geroepen, kwam op een sportveld terecht en moest daar de nacht doorbrengen onder de blote hemel.
'S Anderendaags werden we met een paar honderd jongens onder bewaking van politie en SA-mannen naar een trein gebracht. Die stopte een paar uur later in Bremen, buiten op het stationplein moesten we op autobussen wachten die ons naar verschillende fabrieken zou vervoeren. Wij werden naar de Vulcan Werke in Vegesak gebracht. De Amerikanen kwamen ons begroeten, Bremen werd gebombardeerd, gelukkig een heel eind van het plein, waar wij stonden. Eindelijk was het zover. Per bus bracht men ons naar een lager in Blummenthal vlak bij de Waser - Ostarbeiterlager Buuren Plate. De naam zegt genoeg een lager speciaal voor Polen en Russen, dus zo primitief mogelijk. Voor ons, de Hamburgers, bracht men van de werf eten. Op de scheepswerf werd ik als helper tewerk gesteld in de werkplaats waar de lasposten werden hersteld. Na ongeveer een maand werden we terug naar Hamburg gestuurd en wel naar Waltershof
Ik verhuisde nog een paar maal , eerst naar Neugraben, Falkenberg, dan naar het Rethelager Wilhelmsburg en terug naar Falkenberg tot het einde. Ik wou alles chronologisch vertellen maar dat is een hopeloze zaak.

Na de vuurstorm in Hamburg

2010-07-23T15:42:00.001-07:00

Mijn geheugen laat me in de steek, het is ja... ook ongeveer 60 jaar geleden. Maar ik herinner me, hoe ik thuis kwam.
Op een avond onderbrak radio Hamburg een paar maal de uitzending, om aan te kondigen dat er een bijzondere melding zou gebeuren. Het was 4 mei 1945 alhoewel we wisten dat de oorlog niet lang meer kon duren, (een groot deel van Duitsland was reeds bezet en de Britten beschoten reeds een paar weken, over ons lager been, de omgeving) viel de aankondiging als een donderslag bij klare hemel. Met een door ontroering vervormde stem, zei de speaker dat de uitzending van radio Hamburg zou geschorst worden voor onbepaalde duur, daar de stad gecapituleerd had, om verdere verwoestingen te voorkomen en mensenlevens te sparen. Op een later te bepalen datum zouden de studio's terug in dienst genomen worden door de bezettende overheid. Hoe vreemd het ons in de oren klonk, is wel in te denken, tot nu toe waren bezetters en Duitsers synoniemen geweest en nu werden de rollen omgekeerd. Het was gedaan met hun overheersen, ze kregen van het zelfde laken een pak en hun arrogante manieren konden ze nu ook wel afleren. Hun titel, waar velen in geloofden, van "ubermenschen", was vervallen ze werden plots burgers van een land dat door vreemden zou bestuurd worden. Voor menige zou het een goede les zijn voor anderen vonden we het dan weer zonde, omdat die zich altijd tegen over auslander fatsoenlijk en menselijk hadden gedragen. Maar zoals altijd, de goeden moesten het met de slechten bekopen en zouden door de Britse soldaten over dezelfde kam geschoren worden.
Na de sondermeldung klonk, om het af te sluiten, het "Deutschland uber alles" we hoorden het helemaal anders dan vroeger, het jubelende, feestelijke was niet te herkennen, het voelde meer aan als een treurzang over vervallen grootheid, het einde van een periode die voor velen niets dan angst, verdriet, armoede, ellende en zelfs de dood had gebracht. Eindelijk konden we weer vrij ademen en spreken, onze rol van ondergeschikte was gespeeld. We konden weer doen en laten wat we wilden en wat we wilden was vrij eenvoudig. . . naar huis.

Eindelijk was het aftellen voorbij, een aftellen dat eigenlijk geen aftellen was. Het was meer een opstapelen, een aaneenrijgen van al die dagen van droefenis, van eenzaamheid, van wachten. Eindelijk was het zover, er kwamen er geen meer bij, er was een orgelpunt gezet achter ons leven in die barakken. We zouden elkaar niet meer hoeven te pesten uit verveling. We zouden afscheid kunnen nemen van onze lotgenoten waarmee we meer dan twee jaar hadden doorgebracht. We zouden naar huis kunnen om opnieuw te starten.
De periode van stilstand in ons leven was voorbij, de lagerbeschaving konden we tussen de barakken laten, we hadden er geen behoefte meer aan.

5 Mei.

2010-07-23T15:41:00.001-07:00

Met mijn twee rieten koffers, die reeds verschillende dagen klaar stonden, ging ik tamelijk vroeg op stap. Met pijn in mijn hart, had ik mijn boekerij (125 boeken) moeten achterlaten, ik had aan die valiezen genoeg te sjouwen. Gelukkig werden we naar een paar kilometers door een camion van het Britse leger, waar reeds verschillende evacues op zaten, opgepikt en mee genomen in de richting van Buschhude. Onderweg haalden de Engelsen een personenwagen in met een groot roodkruis op, ervoor gereden, doen stoppen en met een geweer in aanslag de Duitsers aanhouden was zo gebeurd. Na de officieren, die angstig uitstapten gefouilleerd te hebben, maakten de Britten de wagen verder leeg en zwierden alles in de gracht naast de weg. Toen één van hen een Duitse helm tussen duim en wijsvinger nam en hem als een stuk vuil ook in de gracht liet belanden, konden we niet nalaten te applaudisseren en te juichen. De gevangenen mochten terug in hun auto en verder rijden, ze konden niets anders dan in Buschhude terecht komen want de Zijwegen waren allen bewaakt. Er was maar één richting vrij naar het Britse hoofdkwartier. De officieren kwamen achter slot en grendel en wij in een school terecht. Alhoewel we genoeg te eten kregen, slapen moesten we op stro op de grond, duurden de volgende twee dagen toch verschrikkelijk lang. Nu het zo ver was, we waren onderweg, telden we de minuten die veel langer duurden dan normaal. Mijn valiezen stonden van 's morgens klaar en ik was altijd bij de uitgang van de school te vinden, om in de gaten te houden wanneer er camions kwamen om ons verder te brengen. Nu werd het zo geregeld dat krijgsgevangenen altijd voorrang hadden. We vonden dat niet prettig, maar konden wel begrijpen dat die jongens voorgingen, want de meeste waren sedert '40 en velen vanaf '39 in gevangenschap.

7 Mei

2010-07-23T15:40:00.000-07:00

In de namiddag hoorde ik tumult aan de poort, ik had er al heel de dag op uitkijk gestaan. Als een bok op een haverkist, ik erop af er waren Franse gevangenen in de school aangekomen en zouden ogenblikkelijk verder getransporteerd worden. Van een officier mochten ze hun familie echter niet meenemen, er zou achteraf voor deze oorlogsbruiden en hun kinderen een regeling getroffen worden. Veel Fransen hadden op de boerderij waar ze werkten, met Poolse of Russische vrouwen kennis gemaakt en een gezin gesticht. Na veel dispuut weigerden deze mannen, een paar tenminste, om alleen verder te gaan en vrouw en kroost achter te laten. Met mijn schoolfrans had ik van die ruzie genoeg verstaan en snapte dat de wagens nu niet helemaal vol zouden zijn. Ik trok mijn stoute schoenen aan en vroeg de Franse officier of ik nu niet mee kon, buiten de lelijke woorden die bij me naar het hoofd slingerde begreep ik toch dat het hen niet kon schelen of ik mee reed, nu die... (weer scheldwoorden) toch weigerde. Zo vertrok ik tussen krijgsgevangenen om kwart voor vijf richting Soltau. Een paar uur later arriveerden we daar in een voormalige kazerne van de SS Langemark. Het moet daar een volledige plundering gegeven hebben na het aftrekken van de SS, want in geen enkele kamer stonden er nog bedden of andere meubelen. Het enige wat ik achteraf vond waren tientallen Vlaamse boeken, echter maar twee verschillende titels, Koning Geiserik en Afrika die ik beide meenam. We wisten gelukkig niet dat het hier 14 dagen zou duren, voor we weer een stap dichterbij huis zouden komen.
Het ellendig wachten begon weer, we slenterden wat rond in het kamp, hielden ons op bij de poort, en konden zo nu en dan een paar wagens helpen lossen van de Engelsen, die dan royaal met sigaretten onze hulp betaalden.

17 Mei

2010-07-23T15:39:00.000-07:00

Met een colonne camions vertrokken er 500 krijgsgevangenen. Er kwam schot in de zaak. De wagens waren net buiten of er kwam er een door de poort. Een Hollandse legerdokter vroeg ons of we wilden helpen afladen, in het vooruitzicht weer een paar sigaretten te verdienen sprong er een jongen op de wagen, ik zette me klaar om te helpen. Het achterzeil ging de hoogte in, ik stak mijn armen uit om iets van de lading aan te nemen en stond als door de bliksem getroffen, toen er een jonge vrouw voorzichtig in mijn armen gelegd werd. Toen ze haar arm om mijn hals legde, voelde ik de koude rillingen over mijn rug lopen. Ik stond met een van de bewijzen van de Deutsche Kultur" in mijn armen. Het was een meisje dat men ergens meer dood dan levend in een concentratiekamp gevonden had. Een paar andere jongens schoten ter hulp, want er waren nog een stuk of vijf van die sukkelaars. In een schuur van de kazerne werden ze ondergebracht. De dokter vroeg ons, of we de meisjes wilden verzorgen, en in de gaten houden tot ze weer verder vervoerd konden worden.
Vlug werden er balen stro uiteen getrokken, en van andere tochtschermen gemaakt om voor de meisjes een slaapplaats te maken. Engelse militairen kwamen ons helpen en brachten voedsel, melk, chocolade, dozen vlees, sigaretten en allerlei dingen waar de jodinnetjes, want dat bleken het te zijn, niets aan hadden. Van de dokter kregen we strenge voorschriften wat hun eten betrof uit de keuken zou dieet voeding gebracht worden en zelfs daarmee hadden de gevangenen soms last.
Ze konden haast geen voedsel verdragen, niet op hun benen staan, en lagen maar dankbaar te lachen tegen al die mannen die zich uitsloofden om maar iets te kunnen doen om het hun zo aangenaam mogelijk te maken, na al die ellende die ze beleefd hadden in kampen als Bergen-Belzen, Dachau en verschillende anderen.

De giften van de Britten werden in dank aanvaard en met hetgeen de meisjes niet mochten of konden eten wisten wij, hun verzorgers, wel raad. De ganse dag en volgende nacht bleven wij in de schuur om onze rol van verpleger verder te spelen.

20 mei

2010-07-23T04:35:00.003-07:00

We verzorgden de meisjes alsof het onze kinderen waren. In onze schuur hadden we met balen stro een badkamer ingericht, want een paar tommy's" hadden reeds de eerste dag voor een ligbad gezorgd. Gewoon ergens in het dorp georganiseerd en naar ons gebracht. Die dagen gingen vlug voorbij, we hadden met onze patienten onze bezigheid. Voor eten zorgen en verder naar het bad of wc brengen. De laatste dag waren er een paar die terug konden rechtstaan en zelfs een klein stukje wandelen, met onze hulp natuurlijk. Op een avond toen de dokter zijn dagelijks bezoek bracht, vertelde bij ons dat de meisjes de volgende dag zouden vertrekken. Die toonden ons hun dankbaarheid door de arts te vragen of wij niet mee mochten, dan konden wij hen onderweg blijven bijstaan. Maar daar trapte de dokter niet in, ze zouden verder naar een hospitaal gebracht worden in Holland. Dus we waren niet meer nodig en moesten in Soltau blijven.

Het afscheid was droevig, de meisjes vertrokken met verschillende vrachtwagens die alleen vrouwen en kinderen meenamen.

22 mei

2010-07-23T04:34:00.003-07:00

Er was toch beweging gekomen, er gingen meer dan 300 krijgsgevangen weg.

23 mei

2010-07-23T04:34:00.001-07:00

De dag der dagen, eindelijk konden wij ook verder, een colonne Engelse camions kwam het kamp ingereden. Gelukkig voor ons, scheen er geen einde te komen aan de rij, tientallen... nee, honderden vrachtwagens, nog nooit gezien, zoveel. Heel het kamp in een keer leeg. Op de weg, vooruit en achteruit zover je zien kon, we dachten dat het hele Engelse wagenpark er was. Na de middag kwamen we aan in Solingen, daar was bij een spoorwegenplacement, een groot tentenkamp opgericht. We kregen te eten en konden ons fatsoenlijk wassen.

24 mei

2010-07-23T04:33:00.001-07:00

We mochten met de trein slechts één valies en een rugzak meenemen, één koffer moest ik dus leegmaken en achterlaten. Ik gaf ze aan een Franse krijgsgevangenen, vond het beter dan ze op de grote brandstapel te gooien.

25 mei

2010-07-23T04:32:00.002-07:00

Heel de dag en nacht ging het verder met de trein, door geteisterde steden, vernielde stations over pontonbruggen, omdat de oorspronkelijke nog in de rivier lagen. Het was een heldere nacht, we zagen wat een verwoesting er aangericht was, het was een aaneenschakeling van puin, uitgebrande gebouwen, plat gesmeten huizen en verlaten straten, omdat er geen enkel bewoonbaar huis meer stond. Dat was dus wat de Duitsers aan hun krieg (die ze totaal wilden) hadden overgehouden. Onze trein moest dikwijls stoppen en wachten om andere militaire transporten door te laten. Vooral aan noodbruggen was het een drukte van belang. Ten laatste kwamen we aan in Kleve, waar we moesten overnachten in tenten.

26 mei

2010-07-23T04:32:00.001-07:00

We moesten wachten en konden uitrusten al waren we liever meteen verder gegaan. Wat werd er in het kamp een onzin verteld, over vertrekuren, uitstel, doktersonderzoek voor we verder mochten, afijn te veel om op te noemen, en het was totaal, larie, onzin, nonsens want geen mens wist er iets. Tot op...

27 mei

2010-07-23T04:31:00.000-07:00

De verschillende nationaliteiten werden geteld en bij elkaar gebracht.
's Middags was het zo ver, weer een trein op, alle soorten wagons behalve voor reizigers, hoofdzaak er stonden wielen onder, het ging over Hollands Limburg richting Belgie. Het duurde nog tot 's avonds 10 uur voor we in Herenthals aankwamen. In optocht trokken we naar een opvangcentrum, we dachten vriendelijk onthaald te worden, door de mensen die langs de weg naar ons stonden te kijken. Maar we hoorden een paar maal zulke uitlatingen als "hoe veel zwarten zouden ze er hier weer uithalen". Dat klonk ons vreemd in de oren en deed pijn, dat was niet de verwelkoming die we verwacht hadden. In de school kregen we wit brood en een bol echte koffie, wat een feest. Toen de pret voorbij was moesten we naar een soort ontluizing, met een flitspuit-meneer. De D.D.T. vloog er langs onze broekspijpen weer uit. Voor verdere formaliteiten was het te laat geworden, we legden ons dan op een van de bedden die in een grote zaal stonden opgesteld. Hoed af voor die mensen die zich in Herenthals met ons bezig hielden, niettegenstaande het na middernacht was toen ze stopten, begonnen die dapperen reeds om vijf uur terug. Voor ons geen probleem natuurlijk.

28 mei

2010-07-23T04:30:00.002-07:00

Weer moesten we aanschuiven voor een pascontrole, er werd in dikke bundels gekeken of we geen nazi's waren, we werden door een dokter vluchtig onderzocht, we kregen papieren om later ons Duits geld te kunnen uitwisselen en tenslotte, juicht Belgen juicht, een reiskaartje tot Deurne. Toen ik de poort van de school uitstapte zag ik iets verder een tram staan en hoorde dat er gebeld werd. Dat werden de honderd meter van mijn leven, met koffer en rugzak nam ik een spurt en kreeg ik de tram nog net te pakken. In Oostmalle moest ik even wachten op een buurtspoorweg die van Turnhout kwam.

Op de aanhangwagen liet ik me om mijn valies zakken, ik was moe, nu voelde ik eerst al die spanningen van de afgelopen weken, het jachten en het zenuwachtige gedoe, ik was geen cent meer waard. Een man die naar me keek, had het in de gaten en bood me zonder een woord te zeggen een sigaret aan. Terwijl we samen rookten, kwamen dan toch de onvermijdelijke vragen.
Waar kom je vandaan, is er veel plat gegooid, waren er veel doden en al die dingen meer. Beleefdheidshalve beantwoordde ik de nieuwsgierige maar was er toch niet met volle aandacht bij. Er gingen me andere dingen door het hoofd, daar op het platvorm begon ik goed te beseffen dat ik de mijnen zou terug zien, en vlug. Iedere minuut kwam ik er dichterbij, ik begon mezelf vragen te stellen, waren ze gezond hoe zouden ze reageren als ze me zagen, hoe zouden ze eruit zien, ik dacht van alles en nog wat. Het enige waar ik niet aan dacht, was hoe ik eruit zag en dat was alles behalve schitterend. Eindelijk stopte de tram aan het gemeentehuis (nu het Vredegerecht) van Deurne. Met koffers en rugzak stapte ik de straat in.
Aan de bocht van de kerk, keek ik eerst naar beide zijden van de Lakborslei en zo te zien waren er geen huizen beschadigd. Gerust gesteld ging ik verder toen een honderdtal meter van ons huis, een vrouw me aansprak, ze stelde me voor, wat te wachten terwijl zij thuis zou gaan verwittigen dat ik eraan kwam. Ik zag hoe ze aanbelde en in mijn richting wees. Vader, moeder en Jetje kwamen aangelopen en opeens liep mijn vrouwtje terug. Ik dacht, er is iets met de kleine en dan kwam ze terug met ons kindje op de arm. Dat weerzien was niet eenvoudig, we wisten niet goed wat we moesten doen, lachen of huilen van blijdschap we wilden vragen stellen, allen door elkaar. Het mooiste was dat ik mijn vrouw en dochtertje vast kon pakken en knuffelen.
Toen ik vertrok was ons kindje 3 weken oud en ik was pas een week thuis en ze werd twee jaar.

Ostarbeiterlager

2010-07-23T04:30:00.001-07:00

In Blummenthal bracht men ons eten van de werf, dat gebeurde met een accuwagentje. Het was een in onze ogen, een oude man die met de thermosketels kwam. Volgens het aantal personen had hij zoveel rantsoenen "eintopfessen" bij. Hij stopte voor onze kamer en we moesten met onze schotel aanschuiven, tegen dat de laatste bediend werden hadden de eersten hun prakkie al op en schoven terug aan. Resultaat, dat ventje had niet genoeg eten bij. De volgende dag moesten we binnen blijven en onze schotels aangeven door de venster. Waar ze vandaan kwamen weet ik niet, maar ik geloof dat alleman twee schotels aanreikte. Die sukkelaar had weer niet genoeg bij. 's Anderendaags had hij een briefje bij met het aantal bewoners van iedere kamer en zoveel porties deelde hij uit. Toen hij verder reed zei hij, nu is het juist en lachte triomfantelijk. Eindelijk had hij ons door.

De Duitse groet

2010-07-23T04:29:00.001-07:00

Op een zondag ging ik met een paar jongens in de dorpskroeg een pintje drinken. Er zaten een paar klanten en de baas stond glazen af te wassen. We groeten gewoon met een goede middag, zette ons aan een tafeltje en bestelden bier. De waard bekeek ons eens en deed gewoon verder. We dachten die vent heeft het niet gehoord en vroegen voor de tweede maal "bier bitte" en toen zei hij: een Duitser groet "Heil Hitler". Waarop wij antwoorden dat we slechts auslander waren en verlieten de zaak, nagestaard door de Pruisen aan de "astmatisch".

Een babbeltje

2010-07-22T15:58:00.000-07:00

Het was in de werkplaats op de Vulcanwerke, de gewoonte om 's morgens iedereen te groeten en een hand te geven. De verhouding, Duitsers - vreemden was niet slecht. Op een dag moest ik met een elektrieker mee op de werf om een paar lasposten te herstellen. Er werd gebabbeld er werden vragen gesteld, waar ik vandaan kwam of ik getrouwd was, alles heel gemoedelijk, dan over de oorlog en politiek. Nu is het één van mijn fouten, als er iets op mijne lever ligt moet het eraf Ik zei tegen mijn collega wat ik dacht van de toestand, dat ik tegen mijn zin in Duitsland was en niet vrijwillig, omdat ik in Antwerpen werk had en een vrouw en kindje, dat ik amper gezien had, had moeten achterlaten en dat het mijn oorlog niet was. De man was onder de indruk, hij geloofde namelijk dat wij allen gekomen waren om zijn land te helpen de oorlog te winnen. Om kort te zijn ik had meer gezegd dan eigenlijk nodig of goed was. We werkten gewoon verder zonder nog veel te vertellen.

's Anderendaags kom ik in de werkplaats en de man in kwestie is er niet. Misschien verlof of ziek dacht ik. Ja... dag Jan, rond tien uur komt hij binnen in S.A.-uniform. Mijn hart was nog een boontje groot, ik zag me al "eingespert" worden, ik moet een kleur gehad hebben als een opgewarmd lijk. Hij komt bij mij geeft me de hand en zei, "Jozef dat gesprek gisteren was in vertrouwen tussen ons beide".
Je ziet al de nazi's waren geen varkens. Ik was later toch veel voorzichtiger in mijn uitlatingen, één keer in de rats was voor mij meer dan genoeg.

Naar de baustelle - Neugraben

2010-07-22T15:57:00.002-07:00

Neugraben

Na die grote aanval op Hamburg, waren veel werklieden van Howaldt geteisterd, woningen vernield en alles kwijt. Om die mensen te helpen zouden er in Neugraben noodwoningen gebouwd worden. Door personeel te kort van de bouwfirma, moesten de werf en andere fabrieken arbeiders afstaan. Vader Horemans was er natuurlijk bij. Gelukkig, want Neugraben ligt zo ongeveer 15 km van Hamburg, dus veel veiliger, midden in de heide en bossen. Lager Falkenberg, lag naast de 70 meter hoge berg van die naam, en was voor de oorlog een kamp van de Rijks Arbeidersdienst.

Ik heb op de bouwplaats betonnen palen geplant, beton gestort, elektrieker gespeeld, ('t was geen succes) betonnen platen geplaatst, schoorsteen elementen gezet, metserdiender geweest en ten slotte was ik leerling metser.
Om die noodwoningen te bouwen werd er eerst een ring gestort in beton. Er waren gaten in voorzien om betonpalen in te plaatsen waar tussen platen kwamen die zo de buitenmuur vormden. Die palen werden vastgezet met houten spieën, dan werd het gat verder gevuld met lopende cement en later de keggen eruit gehaald en alles dicht gesmeerd. Het eerste wat men ons leerde was dus de buitenmuur plaatsen.

De Duitse meestergast zei tegen mij, we stonden er zeker met tien man, "du lange" ik had het aan mijn fles, ik moest een zak cement halen uit een keet een tiental meter verder. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld was, gingen er een paar kamergenoten mee, Cees, Arie en Bram.

Hoe draag je nu een zak met zen vieren.
Eenvoudig je breekt van een plank twee stukken van bijna een meter, legt ze naast elkaar en leg daar de zak op, we konden dus ieder een kant vastpakken. Herr Meyer de baas, kreeg bijna een appelflauwte toen hij ons zag komen met het lijk, begon te vloeken en te schelden en wij kregen onze eerste les in lelijke woorden van hem. Met een kop als een tomaat, nam hij ons mee naar de barak, om ons te tonen, hoe ge een zak cement moet dragen. Hij pakte een zak -zes hoog op de stapel- en draaide hem op zijn schouder, niet lettend op het stof dat overal tussen lag. Je moet namelijk weten dat er op iedere zak, of hij nu boven of in 't midden van de stapel ligt, pulver cement te vinden is. Onze baas hing dus aan één kant vol. Ja, zei Arie van die hoogte kan ik het ook, maar die daar en hij wees op een zak die op de grond lag. Vloekend pakte die stomme Pruis dat baaltje beet en weer verdween hij in een wolk pulver. Nu voelde ik me verplicht om ook een duit in het zakje te doen, en vroeg Meyer hoe ik dat moest doen. Woedend keek hij me aan en vroeg me waarom ik dat niet kon, en met een uitgestreken gezicht zei ik dat ik links was. Hij had die baaltjes namelijk op zijn rechterschouder geploft en geloof me of niet dat specimen van "das Herrenvolk" nam een zak van de stapel en sloeg hem op zijn linkerschouder. Dus beide oren vol cement. Wij stonden met vieren zowat in ons broek te doen en hadden de grootste moeite om ernstig te blijven. Die grote dikke Meyer begreep niet dat we gewoon met zijn voeten stonden te spelen. Toen we later in de kamer de andere jongens vertelden wat er gebeurd was, werd er hartelijk om gelachen. Aan die grap hebben we later nog veel plezier beleefd.

Onze kamer

2010-07-22T15:57:00.001-07:00

Ik lag als enige Belg bij veertien Nederlanders, uit Rotterdam, Amsterdam, Den Haag, Groningen en Drente. Als die gasten zich verveelden, begonnen ze een spelletje Belgje pesten. Dat begon dan als volgt, een riep opeens tien en dan vielen de anderen in, ze doelden dan op een voetbalmatch, die door de Belgen met bijna 10 doelpunten verloren werd tegen de Hollanders. Ik repliceerde dan met onze wielrenners want die waren die tijd de besten ter wereld, en vond dat voetbal een goedkope, dus typisch Hollandse sport was, met 22 man achter één bal hollen. Maar die ene Belg werd natuurlijk overroepen door de rest van de kamer. Dat pesten gebeurde af en toe, en was niet boosaardig bedoeld, ze deden het gewoon uit verveling. Op een keer waren ze weer bezig en twee Hollanders uit de kamer naast de onze, kwamen buurten en hadden het lef om ook tegen mij te beginnen. Het werd plots even stil en de twee buren werden gewoon met klikken en klakken onze kamer uitgesmeten. Waar haalden die het uit om hun Belg te komen plagen, dat was alleen hun recht, zo ging dat, ieder in zijn eigen huishouden.

De kennismaking

2010-07-22T15:56:00.002-07:00

Onze eerste dag op de baustelle begon op een speciale manier. We kwamen met de hele ploeg van Howaldt over de brede weg die dwars door het hele terrein liep. Tot onze grote verbazing zagen we een Italiaan op zijn knieén zitten en een Duitse soldaat sloeg en stampte hem als bezeten. De gevangene zat als een kind te jammeren en te huilen. We moesten een paar van onze jongens, die wilden ingrijpen, in toom houden.
Dat zou gevaarlijk kunnen zijn met al die militairen. Wat was er nu gebeurd, iedere schildwacht was verantwoordelijk voor een paar van die "Badoglio" mannen, die her en der in de huisjes werkten. De Duitser in kwestie wou zijn Italianen tellen, hij zag in de verte zijn officier aankomen, er mankeerde er één en vroeg aan de andere waar zijn maat was. Die deed of hij hem niet verstond, dat was genoeg om woedend te worden en hij reageerde dat af op de sukkelaar. Die Italianen waren militair geinterneerden na de overgave van Italie, dus gehaat en verfoeid door de Duitsers, waren ook zo goed als vogelvrij verklaard, hadden het zeer hard te verduren en werden behandeld als honden.

Italianen

2010-07-22T15:56:00.001-07:00

Eens zag ik in een huisje een paar 'Itakkers', zoals de Duitsers, ze soms noemden, bezig een lotgenoot te verzorgen. Die man was op plundertocht gegaan bij een boer in de buurt, om wat eten te organiseren en was door deze laatste met een lading schroot ontvangen. Nu zaten zijn vrienden de kogelbolletjes uit zijn rug en lager nog te plukken. Het leek wel een rauwe biefstuk. En bloedde als de pest.Een andere keer bemerkte ik een gevangene die een vogeltje zat te plukken. Het beestje was zeker niet groter dan een merel. Ik dacht dadelijk een vuurtje en de buit aan 't spit. Toen ik even later terug voorbijkwam zat hij gewoon dat vogeltje rauw op te eten, of die gasten honger hadden?

Toen de rij Italiaanse gevangenen ons op een dag voorbij ging, wierp een jongen uit ons lager een halve sigaret tussen de colonne, een Italiaan bukte zich om ze op te rapen en een Duits soldaat trapte hem op de hand en draaide nog even met zijn spijkerlaars, wat moet dat voor een sadist geweest zijn.

Beton storten

2010-07-22T15:55:00.002-07:00

Ik heb een hele tijd in de betonploeg gestaan. We waren bezig de vloeren van de huizen te storten. Van de grote betonmolen lagen er rails naar de verschillende woningen en om een hoek van 90 graden te maken lagen er ronde schijven waar we de kipwagentjes op reden en draaiend de hoek omkonden. We hadden maar een BeIg (ik), verschillende Hollanders en een handvol Italiaanse geïnterneerden in de ploeg. Aan de molen werd onze deccaville -zo noemt men die karretjes- gevuld en met een paar mensen duwden we ze voort. Aan de hoeken mochten we onze wagonnetjes niet te ver duwen of het bolde de schijf af en moesten we de hele zwik optillen en er terug opzetten. Dat was geen pretje want alleen de kar was al loodzwaar en dan nog de beton.. Voor ons reden een paar Italianen, was het nu om ons te pesten, wie weet het. Ze duwden een paar maal hun kipkarretje te ver en kregen het zogezegd niet op de schijf getild. Ze deden gewoon geen moeite, met een paar man deden we dat dan voor hen.
Nu was er toch een gevangene zo stom om te grijnzen, terwijl wij dat helwerk deden. Eén van onze Groningers (Jan) kreeg het op zijn heupen en vertelde in zijn dialect dat het spelletje moest gedaan zijn of... en hij liet zijn hand zien, 't leek wel een kolenschop. De volgende rit, wij achter die plezante mannen met ons vrachtje en die rijden weer te ver.
Een van de Badoglio-mannen schiet in een lach terwijl hij ons bekijkt, Jan vliegt er naar toe en geeft hem met het plat van zijn hand een draai om zijn oren dat de Italiaan een stuk achteruit vloog en neer stortte. We dachten eerst dat hij K.O. lag maar hij krabbelde terug recht en begon aan het wagentje te tillen geholpen door zijn vrienden, zette het terug op de schijf en reden verder.
Geen enkel deccavilletje reden ze nog te ver.

Te laat komen

2010-07-22T15:55:00.001-07:00

Als onze dagtaak erop zat moesten we onze etenskaart van het lager terug halen bij meester Eklert, die zette er een stempel op als we gewerkt hadden, zonder stempel....-niks essen-.
We verzamelden ons aan de keet waar hij zijn bureeltje had. Die dag voor hij onze etenskaarten uitdeelde kloeg hij erover dat er zoveel jongens 's morgens te laat kwamen en vroeg of dat in Holland de gewoonte was. 'We hebben hier geen wekker' zei een van de jongens, "hebben jullie thuis dan allemaal een klok naast je bed staan?" vroeg de baas. Nu antwoordde een ander, "thuis wekt moeder ons". Eklert gaf onze kaarten zonder nog iets te zeggen.

's Anderendaags, het werd stilaan tijd om op te staan, werd er op de deur van onze kamer gebonsd en komt er iemand binnen die brult: "reise. . reise, aufstehen, da liegen die junge leute wie tot auf ihre bette" en verdwijnt weer, de deur met een smak dichttrekkend. Ons baasje had zijn jongens komen wekken en bleef het nog een hele tijd volhouden ook, tot men zijn fiets eens scherp zette; aan de achteras was een verlengstukje geschroefd waar hij zijn rechtervoet op zette, het stuur vastpakte even trottinette en over het achterwiel zo op zijn fiets kroop. Er had iemand, die eens door Eklert gestraft was en een paar dagen geen stempel gekregen had, dat opstapje los gevezen. De baas kwam ons niet meer wekken en liet zijn fiets nooit meer onbewaakt staan.

Pakjes van thuis

2010-07-22T15:54:00.000-07:00

Een pakje van thuis kwam aan met "Zollambt" in Hamburg en die stuurden een verwittiging dat we het mochten komen halen. Dus een dag uitgetrokken om naar de stad te gaan en dan naar Eklert met het kaartje om een stempel te halen. Nu had men van het werk hoogstwaarschijnlijk gereclameerd bij de douanen dat we om een pakje bij hen te komen halen een dag moesten verletten. Resultaat, we kregen alles naar het lager gestuurd, zelfs het kaartje was erbij, dat was dus goed voor een dag verlof, want we hadden zogezegd naar Hamburg geweest. Kaartje = stempel = eten. Na een tijdje weer een verandering, we kregen ons pakje... maar geen kaartje meer en we wilden een dag blauw maken (niet werken) wat nu gezongen.
Ik naar de meester en vertelde dat ik weer naar Zollambt geweest was, hij vroeg natuurlijk een bewijs. Met een uitgestreken gezicht begon ik in mijn portefeuille te zoeken, ik kon dan nog altijd zeggen dat ik het verloren was. Vind ik tot mijn grote verbazing toch een tolbewijsje zeker. Dat was natuurlijk een oud, Eklert bekijkt het geval ziet er een datum van drie maanden geleden opstaan.
"He", zegt hij "dat klopt niet, kijk zelf maar", ik neem het in de hand keek naar de dagstempel, is dat toch een stempel van Antwerpen zeker, dag van afgifte Zonder een spier te vertrekken zei ik, nu kan je eens zien hoe lang die spullen onderweg zijn. "Ja", antwoordde de baas, "het is oorlog h? jongen". Ik kreeg mijn afstempeling en moest maken dat ik een eind weg was om het niet te schateren van de pret. Tussen haakjes, die pakketjes waren tussen de zeven en veertien dagen onderweg. Als we wat van huis kregen was het voor ons een feestdag We zaten dan als kleine kinderen al dat moois te bekijken. We beseften dan hoeveel men van ons hield en zaten dan soms stilletjes op ons bed te snikken. Mensen, mensen wat een ellendige tijd.

Het was weer eens Sinterklaas geweest. Ons Jetje had zich weer een opoffering opgelegd, en een pakje gestuurd, dit maal was het recht naar het lager gekomen. Zoals gewoonlijk sokken of ondergoed, havermout, bruine bonen en tabak, twee soorten. Ons vrouwtje had weer haar best gedaan, ze had het zelf niet te breed.
Er waren een paar pakjes lichte Gloria en de rest, zelf geplante tabak, zeer zware en zo zwart als steenkolen. Nu was het in onze kamer de gewoonte, als er iemand wat van thuis kreeg hij de jongens liet mee genieten met een snoepje een stuk gebak of een sigaret. Ik had dadelijk gezien dat die donkere tabak niet alleen te roken was, daarvoor was die lichte erbij om te mengen. Ik legde de twee soorten op de tafel en nodigde de mannen uit een sigaretje te rollen. Men pakten natuurlijk naar die zware, dat was een welgekomen afwisseling met die lichte Duitse sigaretten die ons lagerrantsoen uitmaakte. Ik zweeg als een graf en zat stilletjes te genieten. Met glunderende gezichten stonden mijn Hollandse vrienden te paffen, na een paar trekjes begon de ??n na de andere anders uit zijn ogen te kijken, van kleur te veranderen en in een hoek te kruipen. Ik geloof zelfs dat er een paar naar buiten liepen. Ze hadden maar moeten mengen en voor mij was het een kleine revanche voor hun tien, tien.De volgende dag kwamen Kees en ik op het werk waar onze Italiaan reeds stond te wachten. We waren toen bezig de betonplaten te plaatsen die dan later nog bekleed werden met allerlei isolatiemateriaal en zo de buitenmuren werden. Ik wou Aldo een sigaretje laten draaien en verwittigde hem voor de te zware tabak en zegde hem te mengen. "Och Joseppe" zei bij, "tabacco forte benne" en sloeg zich daarbij op de borst, hij moet het dan maar zelf weten.
Even later, hij had een paar maal ingehaald, pakte hij een paal beet, hij sloeg er zijn arm rond en Cees en ik zagen onze vriend langzaam achteruit draaien, rond de paal en zachtjes door zijn knieen gaan tot hij helemaal op zijn achterste zat. We hebben hem dan maar een poosje laten zitten, hij zag zo bleek als een lijk van de tabacco forte. Toen hij even later recht kwam, glimlachte hij even, haalde zijn schouders eens op en kwam ons weer helpen met de platen.

Voorbijgangers

2010-07-22T15:53:00.002-07:00

Met Aldo Pisani een Milanees, een Kees Vandenberg een Rotterdammer, heb ik een hele tijd, die betonplaten geplaatst. We konden goed met elkaar opschieten en werkten plezierig samen.
Op een zonnige dag, we waren weer druk bezig, dan ging de dag goed voorbij, kwam er een Belgische krijgsgevangene, begeleid door een Duits militair aangewandeld in onze richting. Aldo wees ons erop dat het een aalmoezenier was, te zien aan een kruisje op zijn kraag.
Toen de twee ons voorbij gingen, keek de Belg ons aan en onze Italiaan ging in houding staan en salueerde, waarom we het deden Kees en ik, weet ik niet, maar we namen onze pet af , de aalmoezenier groette terug en lachte ons toe; bij was negen van de tien keer reeds een paarjaar in gevangenschap. Iets verder gewandeld nam bij iets uit zijne zak en liet het vallen,, zonder dat die mof het gezien had. We gaven Aldo een teken; die schoot naar het bosje struiken en kwam terug met een pakje Vega, dat waren Belgische sigaretten. We keken elkaar verwonderd aan en verdeelden de vangst.
Een andere keer, we hadden twee Italianen bijgekregen, omdat de dubbele woning waar we aan bezig waren die dag moest klaar zijn, kwam er een oud vrouwtje voorbij gewandeld, ze keek schichtig rond en als ze ter hoogte van ons kwam, zette ze twee papieren draagtassen op de grond en ging snel verder. Onze Italiaan erop af en kwam terug met in de ene tas appeltjes en in de andere hompen brood van zwart tot wit en alle soorten daartussen. Dat moest dus onder ons vijf verdeeld worden, Kees en ik besloten geen brood te nemen, als we de appeltjes kregen. Daar waren de gevangenen mee akkoord, dat brood was vlug in drie hoopjes gelegd. Maar, ze hadden nog gelijk ook, die twee nieuwelingen vonden dat onze Italiaan meer had dan zij en zegden dat het niet juist was.
We gingen dan maar opnieuw verdelen, maar kees en ik wilden nu ook brood hebben en ook het fruit in vijf delen. Na veel gepalaver en meten was eindelijk iedereen ervan overtuigd dat de buit eerlijk verdeeld was. Toen stelde ik Aldo voor om zijn appeltjes te verwisselen met mijn brood, Kees vond dat een goed idee. Even pruttelde onze vriend tegen, bij wou zijn appels zo verdelen tussen ons beiden. Daar gingen wij niet op in en de ruil ging toch door. Nu had Aldo driemaal zoveel brood als de anderen, die ons woedend aankeken, en af en toe vloekend verder werkten.
Onze Italiaan stopte vlug het brood in zijn zakken; bij was wel een beetje gegeneerd, maar 't ging toch vlug over. Het was van mij niet wat je een eerlijke verdeling noemt maar Aldo werkte al een paar weken met ons samen en de twee anderen zagen we voor de eerste keer, vandaar.

Onenigheid

2010-07-22T15:53:00.001-07:00

Een andere dag kwam onze baas weer met twee nieuwe gevangenen bij ons, die moesten ons komen belpen. Wij drie?n, Kees Aldo en ik waren de specialisten platen zetten geloof ik, we schoten dus met zijn vijven in gang. Dat was niet naar de zin van een Italiaans officier, die naar ons kwam, toen Kuhlmorgen juist weg was, om te reclameren. Hij had voor die twee ander werk. Hij zette zich voor mijn in zijn fijn afgeborsteld uniform, glimmende laarzen en ging tekeer mensen, die dacht dat hij tegen een hond bezig was. Hij brulde dat horen en zien verging en deze jongen riep zo hard terug dat hij ervan schrok. Ik liet me door een Itakker toch niet overdonderen zeker. 't Was in 't Duits te doen met een paar Italiaanse scheidwoorden ertussen door.Die had ik op die paar maanden door met de gevangenen samen te werken ook geleerd, met zoveel als hij maar ze kwamen bij hem toch goed over, aan zijn gezicht te zien tenminste.
Opeens hief hij zijn hand op om me een draai om de oren te geven. Kees, Aldo en de anderen twee stonden verbaasd te kijken, hoe wij als twee kemphanen tegenover eLkaar stonden. Toen ik hem zag dreigen, greep ik een schop, ik weet niet hoe ik die zo vlug vast had, maar ik stond ermee klaar om uit te halen.
Gelukkig kwam op dat moment onze baas het huis binnengestapt en mengde zich in de onenigheid. Hij begon de officier uit te kafferen en vertelde hem dat bij niks, maar dan niks, over ons te zeggen had en dat de twee nieuwen bleven waar hij ze bevolen had. Ons officiertje verdween dan ook als een geslagen bond met zijn staart tussen de benen. In de ogen van de Duitsers waren de Italianen, na de overgaven van hun land, verraders en werden geminacht en gehaat als de pest.

Vliegende Forten en Jagers

2010-07-22T15:52:00.002-07:00

Het gebeurde af en toe, dat er alarm gegeven werd, dan moesten we het werk stilleggen en gaan schuilen. Waar kunt ge dan beter kruipen dan tussen de struiken. Heel de baustelle lag in de heide en tussen de bossen, dus we moesten niet ver lopen. We lagen dan op onze rug naar de overtrekkende Amerikanen te kijken, want die kwamen overdag en de Engelsen 's nachts. Gehoord hadden we ze al een tijdje vroeger. Dat begon met een gegons in de verte, dat stilaan aanzwelde tot een zacht ritmisch gebrom en zwaarder en luider werd naar gelang ze dichter kwamen. Boven ons, begonnen we ze te tellen, een onbegonnen werk, ze vlogen met vijf of zes naast eikaar en dat duurde wel een kwartier, twintig minuten. Het was net een optocht, ze waren heer en meester in de lucht en hun wroem, wroem, wroem, wroem, stierf langzaam uit tot ze niet meer te zien en te horen waren.
We genoten ervan, want de vliegers waren bezig de Duitsers klein te krijgen en we waren zo ego?st, dat we niet dachten aan de mogelijke slachtoffers en de stukken, die ze zeker gingen maken.
Zoals ik zei, de Engelsen kwamen 's nachts, ze hadden dan ook minder verliezen dan de Amerikanen. De Britten waren zuinig op hun jongens, de Yanks namen het niet zo nauw, en namen nutteloze risico's,...volk genoeg?
Dus 's nachts de mannen van de King. We liepen dan naar een schuilkelder uitgegraven in de Falkenberg. Gewoonlijk vlogen de toestellen voorbij en kreeg Hamburg of een andere stad een veeg uit de pan. Neugraben was de moeite niet om aan te vallen, tot ze het toch eens vonden op de landkaart. Eens ze voorbij waren, stonden we voor de bunker naar de tientallen zoeklichten te kijken. Het was dan zo licht dat je gemakkelijk buiten een krant kon lezen. Ze zochten met hun stralen de hemel af en als ze een vliegtuig te pakken kregen, begon de Flak (luchtafweer geschut) met alle macht vuur en vlam te spuwen, dat horen en zien verging.
Het gebeurde dat de toestellen begeleid werden door Mustangs, dat waren de eerste jagers die een zo groot vliegbereik hadden en dus zo ver konden meekomen met de groten.
Een keer hoorden we een jager in duikvlucht, zijn gehuil zwol allengs aan tot het onderbroken werd door zijn boordgeschut en een zoeklicht stopte met over en weer zwaaien en bleef onbeweeglijk naar de lucht wij Zen. Hoogst waarschijnlijk is de bemanning van de schijnwerper toen gedood of op de vlucht gegaan.
Een hele tijd later werd plots het licht gedoofd. Er kwam op een nacht, we stonden weer voor de bunker te kijken, een brandend vliegtuig over, het was op weg naar huis. De vlammen waren in de pikdonkere nacht natuurlijk goed te zien. Traag vloog de vlieger richting Engeland, al de Flak in de buurt, en er stond heel wat, schoten zo veel ze konden. Volgens mij ging er een wagonlading munitie de lucht in. Tot opeens een flits en het licht was uit, door een granaat nog eens getroffen of door de brand aan boord ontploft.
Wie weet het, en wij stonden even stil mekaar aan te kijken.

Blindgangers

2010-07-22T15:52:00.001-07:00

Flak in werking.

Op een vrije dag wilden we met een paar kamergenoten naar Hamburg gaan. Aan het station van Neugraben vertelde men ons dat het spoorverkeer onderbroken was omdat er na de vorige luchtaanval een paar blindgangers gevonden waren. Die moesten eerst onschadelijk gemaakt worden. Niet getreurd, dan gingen we maar te voet via Hansbruch naar Harburg, daar waren ook kino's. Over alles en nog wat babbelend waren we al een heel eind opgeschoten tot een politieman ons zei dat we uiterst links van de weg moesten gaan en zo snel mogelijk die paar huizen passeren. We hielden de rechterkant van de baan in 't oog en zagen een paar soldaten en politieke gevangenen of Joden in hun blauwgrijs gestreept pak over en weer lopen. Die waren bezig een bom te ontmantelen, plots stormden een paar gevangenen gevolgd door soldaten naar buiten, een zware slag, een ontploffing en een gedeelte van het buis stortte in. Het onschadelijk maken scheen niet gelukt te zijn. We zijn zonder om te zien gewoon door gelopen. Toen we een paar uur later terug naar het lager gingen reden de treinen weer, de blindgangers waren opgeruimd.

Metser en de modelwoning

2010-07-22T15:51:00.004-07:00

Ik moest een tijdje metsendiender spelen. Met een kruiwagen zand, cement en stenen aanvoeren in de heide is geen lolletje. Mortel maken was er natuurlijk ook bij, als die klaar was moest ik de kuipen van de metsers vullen. Ik maakte dus eerst de halve tonnen schoon, in plaats van de restjes gewoon op de grond te smijten, smeerde ik die in de gaten van de muur.
Kuhlmorgen, de baas van de metsers en aanhang, zag me bezig en vroeg of ik zin had om metser te worden. Grif stemde ik toe en 's anderendaags mocht ik bij hem, een emmer, een truweel, een hamer, een waterpas en een rolletje touw komen halen. Hij bracht me dan bij Lini, een Italiaan, die me op de hoogte moest brengen. Ik moest beginnen met een halfsteens muurtje van ongeveer twee meter. Na me de eerste handgrepen getoond te hebben, liet mijn leermeester me alleen verder doen. Een tijd later, mijn kunststuk (dacht ik) was 50 of 60 cm hoog, kwam Lini terug en zo fier als een pauw bezag ik hem en mij muurtje. Mijn leraar toonde me waar het fout was, welke stenen er niet perfect stonden, en zette dan zijn vijfenveertigen er tegen en ik kon opnieuw beginnen.Geloof me of niet, als mijn muurtje terug zo hoog was, zag ik zelf, dat het beter en rechter was dan de eerste keer? Is dat omverstampen gewoonte of is het een ritueel om beginners erop te wijzen dat het beter kan, in ieder geval het had geholpen.
Dat was het begin van een tijd, dat ik met plezier op de baustelle stond te werken. Naar buis gaan was er toch nog niet bij en metsen was beter dan als metserdiender met die kruiwagen, zand, cement en stenen aan te brengen, door dat mulle zand van de beide. Sommige gebouwen, winkel, caf?, het politiebureel worden met snelbouwstenen gemetst. Ik zette mee de hoeken op, onder het alziende oog van Lini natuurlijk, die af en toe mijn werk verbeterde. Dan kwamen er een paar Italianen bij om de muren af te maken en ons van mortel en stenen te voorzien. Aan de grote huizen stonden we vlug met 7 of 8 man te werken, buiten mij, allen krijgsgevangenen. Het waren eigenlijk militair geinterneerden, op hun uniform was van achter een grote M en I geschilderd. Als ik een sigaret opstak, was er altijd wel een Italiaan die me een teken gaf dat hij het stompeltje wel wou. Als ik zover was, ik rookte de sigaret niet helemaal op, gaf ik hem een seintje, schoot het peukje in zijn richting en hij ving het op in de vlucht. Het was een goede ploeg, het gebeurde soms dat ik begon te fluiten of te neuri?n en dan liefst 0 Sole mio, La Paloma of een ander Italiaans liedje en na een paar ogenblikken vielen de MI?s in en zongen mee uit volle borst.

Die zuiderlingen kunnen toch niet zwijgen als ze muziek horen. Kuhlmorgen, onze baas of polier in 't Duits zei me eens "Joep, dat is hier de enige ploeg op de baustelle, die staat te zingen. Op een dag werd er niet gezongen of gefloten toen hij langs kwam "het is hier zo stil" stelde hij vast, ik begon zachtjes te fluiten, ik geloof dat het 0 Sole Mio was, en ja hoor ze lieten me niet in de steek, één voor één vielen de gevangenen in en in een mum van tijd stond heel de ploeg te zingen of te fluiten. De baas bezag me schudde zijn hoofd eens, begon te lachten en ging verder.

In Hamburg had men op een open plaats, die waren er genoeg na de grote aanval, een aantal grondvesten klaargemaakt. De verschillende bouwfirma's moesten er op hun eigen manier een huisje komen bouwen, om na te gaan wat het goedkoopste was aan werkuren en materiaal? Ik moest op een morgen bij Kuhlmorgen komen en hij vroeg me of onze mensen zich daarvoor zouden inzetten. Ik bekeek hem, en zei als hij voor een extra rantsoen kon zorgen dat zeker zou gaan. Dat was volgens hem niet zo eenvoudig, waar moest hij dat brood vandaan halen. Ik stelde voor als hij nu eens van het bestuur der firma, een paar ge?nteresseerden voor die modelwoningen kon overtuigen om ook een duit (t.t.z. brood) in het zakje te doen, dan zou hij wel voor acht Italianen dat extra brood bij elkaar krijgen. Dat was de moeite om te proberen, vond hij, keek me aan krapte eens achter zijn oor en terwijl hij naar het bureel stapte zei hij "die Belgier". Een paar dagen later kwam hij me vertellen dat het in orde was, iedere man van ons ploeg zou een halve kilo brood krijgen, behalve ik natuurlijk, wij kregen in het lager genoeg te eten, volgens hem. Ik had inmiddels Lini op de hoogte gebracht en die wist me te vertellen, dat de mannen onder die voorwaarden er zouden invliegen. Eindelijk was het zover, met een vrachtwagen bracht men ons en ons gerief naar Hamburg. Het bouwmateriaal was reeds ter plaatse. Met zijn allen maakten we mortel en legde de snelbouwstenen klaar. Terwijl hadden Lini en ik reeds een paar hoeken opgezet, zelfs de baas had erbij geholpen. Afijn, om een lang verhaal kort te maken, de muren zag je zo de hoogte in rij zen. Tegen de middag zei ik tegen de polier: "de jongens krijgen dorst", van mezelf sprak ik niet, waarop hij antwoordde: "er staat toch een kan coco". Ik vroeg hem of dat bij de bouwvakkers de gewoonte was gekleurd water te drinken of die geen bier mochten, hij keek me aan zei "du schweinehund" maar schoot in zijn zak en gaf me geld om bier te halen.
De kan leeg gieten en achter de hoek naar een caf? gaan was zo gebeurd. Terwijl de waard de kan vulde, bestelde ik voor mij ook een pint natuurlijk. 't Was warm weer en de baas betaalde toch. De Italianen keken verbaasd toen Josepke hen bier te drinken gaf, maar ik vertelde, dat niet ik maar de baas trakteerde. Een eind na de middag kwam Kuhlmorgen terug bij me, en zei glunderend "Jozef we staan al een heel eind verder dan de andere ploegen, en gaf me geld om nog eens bier te halen en neem er zelf ook een voegde hij eraan toe. Om de rekening nu te doen kloppen, moest ik bij het wachten, ja goed geraden, twee pinten drinken. Dat was eigenlijk geen probleem.'t Was warm en die twee halve liters kon ik wel baas, 't was maar fluitjes bier en gezweet hadden we ook genoeg. We waren vanzelfsprekend met ons huis het eerste klaar, er kwamen een paar hoge pieten van de firma kijken en die knikten goedkeurend in onze richting. We hadden ons materiaal terug opgeborgen en Kuhlmorgen gaf me toen ik op de camion kroop, een doos met brood voor de mannen van onze ploeg. Zo fier als een gieter deelde ik het uit en het deed me goed, dat de jongens me zo dankbaar aankeken, ze wisten van Lini, dat ik er voor een deel tussen zat.

Lager leven

2010-07-22T15:51:00.003-07:00

We waren niet alleen bedrijvig op de baustelle, met 14 jonge mannen op een kamer kunt ge U wel indenken dat het niet alle dagen rustig was, zelfs 's nachts niet. We moesten soms opstaan om te gaan plassen, met die witte, rode of raapkolen, was dat geen wonder.
Ik droeg een hele tijd gummilaarzen, omdat ik mijn voeten nogal eens stuk liep met die houtschoenen. Om mijn sokken te sparen, had ik van een verduisteringsdraperie (gepikt uit het bureeltje van Eklert) stukken gesneden om mijn voeten in te wikkelen. Nu stonden de botten naast mijn bed en de lappen lagen erop, op de laarzen, niet op mijn bed natuurlijk. Op een nacht was het weer eens zover, hoog water, ik sprong uit mijn bed recht in mijn stiefels, ik voelde dat er in ??n van de laarzen jets lag en dacht dat het een van die lappen was. Geen probleem, ik ging naar de wc en kroop half slapend terug tussen de dekens. Als ik 's morgens wakker werd bleef ik even op de rand van mijn bed zitten en keek naar mijn laarzen, zag ik toch die twee lappen op de grond liggen zeker. Met mijn slaperige kop dacht ik, wat lag er dan eigenlijk in dien bot?
Ik sprong op de grond, ik sliep in het bovenste bed, en stak mijn hand in de stiefel en voelde iets zacht, het leek wel een pelsje. Ik schrok dus niet omdat ik verwachtte wat te vind en, ik haalde het ding eruit, een muisje. Dan zag ik verschillende jongens in mijn richting kijken, dus die waren hoogst waarschijnlijk ontgoocheld omdat ik niet schrok of gilde. Ik bekeek het beestje even en slingerde het de kamer in, twee bedden verder zat Arie recht in zijn bed, was bezig zich lekker te rekken en te geeuwen. Hij legde zich nog even neer, en ging met zijn wang op het beestje liggen, de muis was per ongeluk, anders kan je dat niet noemen ik had niet gemikt, op zijn kopkussen terechtgekomen. Onze vriend schrok zich te pletter en begon te gillen als een stoomfluit, de rest van de kamer schaterden het uit van 't lachen. Arie wist eerst niet wat doen, zich kwaad maken of mee lachen en koos dan maar het laatste.

[center][img]http://www.worldwar.be/img/misc/10.jpg[/img][/center]

Jan troosten

2010-07-22T15:51:00.001-07:00

Jan een flink uit de kluiten gewassen Groninger, zijn familienaam herinner ik me niet meer, zat op een avond stil op zijn bed. We hadden gezien dat hij een brief had zitten lezen, was dat nu de oorzaak van zijn slecht humeur, hoogst waarschijnlijk wel, maar geen mens wist het zeker, de jongens hadden het natuurlijk allen gemerkt. Opeens stonden er een paar gasten recht en pakten Jan met een man of vier vast en legde hem op de tafel. Er kwamen een paar helpers bij en ze begonnen zijn broek uit te trekken. Verwonderd zat ik te kijken want dat had ik nog niet meegemaakt.
Jan was zeker 1m75 lang en woog minstens 85 kg en die kwam met zijn billen en de rest bloot op de tafel te liggen. Een kopkussen werd van zijn overtrek ontdaan en onder ons Jantje zijn poepke - hallo poepke, zeg maar kont geschoven, dan kwam er een pakje poeder tegen de zweetvoeten aan te pas, waarmee onze vriend bestrooid werd, zijn Jantje en toebehoren werden zogezegd getalkt. Terwijl ze met een man of zes bezig waren onze kleine (?) te behandelen stond de rest van de kamer te brullen van 't lachen natuurlijk. Eerst verzette Jan zich maar tegen vier gasten uit Groningen en Drente moest hij zich vanzelfsprekend gewonnen geven en koos ook de slimste oplossing en begon mee te lachen en baby te spelen, wat de pret nog verhoogde.
Hoofdzaak, de trieste bul van onze vriend was voorbij.

De straf

2010-07-22T15:50:00.000-07:00

't Was ook de gewoonte, als er iemand zijn eetgerief ging afwassen nam hij de spullen van een of twee kamergenoten mee. Daar bestond geen vaste regel voor en we deden het om beurt. Na een tijd viel het ons op, dat er regelmatig wat verdween, lepel, vork of mes. Maar ja, waar gaat er nooit wat verloren. We begonnen er ten laatste eens over te pallaberen en kwamen tot de vaststelling dat het de laatste dagen de spuigaten uitliep. Misschien zijn onze spulletjes wel gestolen, stelde een jongen vast, de anderen begonnen te lachen, toch niet hier in onze kamer zeker. Om alle twijfel uit te sluiten, beslisten we om samen al de kasten en valiezen te controleren, er was er maar eentje die weigerde en ja hoor, de dader was gevonden. We begonnen dus eerst met zijn kast, hij wilde zich verzetten, maar tegen de rest van de kamer had hij natuurlijk niets in te brengen. Al onze lepels, vorken zelfs persoonlijke dinges als schaartjes of een zakmes, die we dachten verloren te hebben, al hetgeen verdwenen was de laatste tijd kwam tevoorschijn.Er was nog een rede ook. Thijs, zo heette de dief, zou een paar weken later in verlof gaan om te trouwen, en wou zo zijn uitzet vergroten zeker. We vonden dat hij moest gestraft worden, maar hoe?
Gaven we het door aan de lagerfuhrer, dan ging hij onherroepelijk naar een erziehunglager, een soort heropvoedingskamp, maar dan op zijn Duits, met de nodige afranselingen en stokslagen. Dat wilden we onze vriend (?) niet aan doen en besloten hem te negeren. Mensenlief is dat een straf, niemand maar dan ook geen mens sprak nog met hem. Als we aan de tafel zaten, en hij zette zich naast ons, dan schoven we van hem weg of gingen naast ons bed staan. Als hij zich bij ons voegde om samen naar het werk te gaan, bleven we staan wachten en hij kon alleen verder lopen. We merkten dat het voor hem een echte hel was, maar hij had het zelf gezocht.

Straflager

2010-07-22T15:49:00.000-07:00

Eens heb ik een jongen zijn verhaal horen doen over zijn verblijf in een erziehunglager. Ik woonde nog in Waltershof, 't was vlak na ons verblijf in Blummenthal. Toen ik naar de keuken ging om mijn eten te halen, stond me daar toch een rij aan te schuiven, dat zou te lang duren om te wachten en besloot eens naar de verpleegzaal te gaan, er lag een jongen van onze kamer. Terwijl ik aan het voeteind van zijn bed met hem stond te praten, hoor ik achter mij iemand Jef roepen. Ik draaide me om en keek naar de andere rij bedden, ik kende er niemand van. Dus verder gepraat, weer hoor ik mijn naam noemen, ik keek weer naar de overstaande bedden en zie iemand vragen, "kent ge me niet meer?" Ik bezag de jongen aandachtig en dan zag ik wie het was, zijn naam is me ontgaan maar ik herinner me nog dat hij ergens in de buurt van Beveren woonde. We gingen soms samen met de pont naar het werk, toen ik hem vroeg wat hij mankeerde, ontweek hij mijn vraag, dus liet ik hem hierover verder gerust. Ik babbelde nog wat met mijn kamergenoot en ging mijn prakkie en rantsoen brood halen. Enige tijd later liep ik een eind weg van het lager tijdens een luchtaanval, ik voelde me niet veilig in de kelder van dat oude gebouw, en ontmoette die jongen van de ziekenzaal die me geroepen had. Ik had hem toen niet herkend, omdat hij een heel pak was afgevallen, zijn bol boerenkopeke was veranderd in dat van een tbc.lijder, hij was nu weer een paar kilos zwaarder geworden.
We liepen samen een heel eind verder en nestelde ons op een schuit waarmee men het uit de Elbe gebaggerde slib vervoerde. We zaten dus tamelijk veilig, ik vroeg hem wat hij nu mankeerde toen hij in de infirmerie lag. Och, dat was met een omgeslagen voet vertelde hij me, toen vroeg Ik hem hoe dat gebeurd was en hij zweeg in alle talen. Nieuwsgierig als ik door dat zwijgen geworden was, drong ik aan. Met angst in zijn ogen keek hij me aan en ik moest beloven het nooit tegen iemand te vertellen en hij deed zijn biecht zo leek het wel.
Op een dag stond hij in Hamburg in de rij aan een cinema, hij had een dag blauw gemankt. Twee heren met hoed en lederen jas spraken hem aan, vroegen zijn ausweis en dan zijn urlaubshein, die had hij natuurlijk niet en ze namen hem mee. Ze reden een verbeteringslager binnen, stopten voor een bureel en zeiden hem dat hij moest maken dat hij zo vlug mogelijk binnen was. Hij liep dus van de auto naar de bureaus, opende de deur en toen hij wou binnen stappen, kreeg hij een vuistslag in zijn gezicht en lag terug buiten. Kunt ge niet kloppen was de boodschap, hij stond recht klopte op de deur en wachtte er werd geopend en wham, weer een vuist op zijn kaak. Kunt ge niet binnenkomen als ge geklopt hebt, was de tweede les. Hij had dus al op zijn donder gehad en was nog niet eens ingeschreven, het volgende staaltje van Duitse cultuur kreeg hij een paar weken later, hij was voor zes weken ingeschreven, dat ging zonder onderzoek of rechter.
De werkdagen moesten ze in de stad puin ruimen, maar 's zondags was het rustdag, dat hield in dat ze het lager niet uit moesten. Maar niets doen is het hoofdkussen van de duivel en daarom moesten ze balken van een paar meter lang, van de ene kant van het lager naar de andere kant brengen. Hij had met zijn maat een balk gestapeld en gingen terug om een andere te halen. Ze kwamen dus lotgenoten tegen die beladen waren, terwijl ze passeerden struikelde de achterste van de dragers en om te voorkomen dat de eerste die last op zijn hielen zou krijgen, ving hij de balk op en hielp die jongen dus. Dat was tegen de regels van het kamp, er werd door niemand wat gezegd en ze gingen dus verder met hun werk.
Na de arbeid. .. . appel, "ordnung muss sein", er werden twee gevangenen aangeduid om de springbok te halen. Die werd gebruikt om jongens te kastijden. Tot zijn grote verbazing hoorde mijn vriend zijn nummer roepen, hij moest over de bok gaan hangen, zijn handen werden met riemen vastgemaakt en hoorde dat hij twintig stokslagen tegoed had. Men maakte zonde van zijn broek want die werd omlaag getrokken, "gelukkig valt ge na een paar slagen bewusteloos en voel je niet veel meer" vertelde hij. Hij werd door zijn kamergenoten op zijn bed geholpen en terwijl ze hem verzorgden met natte doeken, probeerde men te achterhalen, wat de rede was geweest van dat pak slaag. De bewakers hadden wel gezegd hoeveel, maar niet waarom hij ze kreeg, na een poosje kwam men erachter dat het niets anders kon zijn dan, omdat hij de vallende jongen geholpen had. Een paar dagen later verstuikte hij zijn enkel bij het puin ruimen, na een poosje merkte men dat het tamelijk ernstig was en stuurde men hem terug naar Waltershof Hij kreeg de boodschap mee, als men er achter kwam dat hij tegen iemand wat verteld had over het erziehunglager, men hem zou vinden en hij voor een paar weken kon terugkomen. Ik heb hem dan ook om mijn eerstekommuniezieltje beloofd dat ik het nooit verder zou vertellen.

Douchen en zien douchen

2010-07-22T14:51:00.000-07:00

In het lager was een barak met de lavabo's en douchen, in de eerste ruimte stonden een paar van die fabrieksbakken, die grote ronde met verschillende kranen. De tweede plaats, ook ongeveer vijf bij vijf meter, was de doucheruimte, aan het plafond hingen een zestiental sproeiers, het was dus samen baden. In 't begin ging ik zo ver mogelijk van de deur staan en met mijn gezicht en zo naar de muur, later beterde dat. We stonden zo dicht mogelijk bij de open deur, als er dan iemand water kwam halen of zijn handen wassen kon je nog eens babbelen..

Lager Falkenberg was eigenlijk een complex geval, er waren onze barakken (Belgen, Hollanders, Oekrainers en Fransen) dan de lagerverwaltung verder een lager voor vrouwen uit het oosten van Europa en een paar barakken voor de brandweer. Er waren een paar keukens en eetzalen, een ziekenafdeling en een wasbarak. Buiten de lavabo - en doucheruimte was er ook de stookplaats vlak naast de stortbaden. De Russische en Poolse vrouwen kwamen in ons lager op bepaalde dagen een douche nemen. Dan was het wasbarak natuurlijk verboden voor de mannen en om zeker te spelen stonden er dan een paar vrouwen bij de ingang, men koos dan ook niet de kleinste uit en er waren kanjers bij, ik kan het je verzekeren. Op één van die wasdagen voor vrouwen, had ??n van de lagerwerkers, 't waren allen Hollanders, zich laten opsluiten in de stookplaats. In een houten wand zijn er allicht kieren of gaatjes, ge hebt het geraden, ons Keesje stond volop te genieten van die blote vrouwtjes, tot één van de meisjes het merkte.Ze verwittigde de dames van de bewaking en die trokken de stookruimte binnen om de gluurder aan zijn verstand te brengen dat het niet fatsoenlijk was om badende vrouwen te bespieden. Hoe ze het deden, ik had niet in zijn plaats willen zijn, maar zijn gezicht had alle kleuren van de regenboog. Iedere keer dat we hem later tegenkwamen in het lager, zongen we dat liedje. 'Twee ogen zo blauw' Het heeft een hele tijd geduurd voordat de sporen van zijn ontmoeting met die twee van het zwakke geslacht niet meer te zien waren.

Pasen

2010-07-22T14:50:00.002-07:00

Om mijn rantsoen wat aan te vullen ging ik eens naar de lagerverwaltung en vertelde dat ik mijn etenskaart verloren had. Ik kreeg voor een dag een extra bonnetje, moest nog eens goed zoeken en de volgende dag terug komen. Ik had natuurlijk mijn kaart niet teruggevonden en kreeg voor de rest van de week, de voorbije dagen knipte men eraf, een kaart die afgestempeld werd door de lagerfuhrer en onze Jozef kon de volgende dagen tweemaal eten en brood halen. Die zondag kregen we per man twee eieren, dat was nog nooit gebeurd en gebeurde later ook nooit meer. 't Was toch Pasen die zondag en daar zat ik met vier tikkeneikes in mijn kast. Je etenskaart verliezen kon je niet dikwijls avonturen, die gasten op het bureel waren ook niet gek.

Aanval op Harburg

2010-07-22T14:50:00.001-07:00

Een hoekbunker in Hamburg

In de herfst van '44 moest ik naar de tandarts in Harburg, ik had al een tijdje kiespijn. Met de trein over Hansbruck en Unterelbe, ik had het adres van de verpleger in het lager gekregen. Net als ik aanbelde en de zuster opende, werd er alarm geblazen, ze mocht niemand binnenlaten en ik stond even later terug op straat. Ik slenterde maar een eind weg en kwam een paar straten verder bij een hoekbunker, dat was een speciaal gebouwde schuilkelder, een meter of twaalf hoog. Meer uit nieuwsgierigheid dan uit angst ging ik naar binnen.
Er werd toen in de omgeving van Hamburg verteld dat Harburg niet op de Engelse of Amerikaanse kaarten stond, het was praktisch nog niet gebombardeerd, alhoewel er veel fabrieken en raffinaderijen waren. Die dag was het toch even anders, na een poosje gierden de Amerikaanse bommen (het was overdag) naast en op de bunker. Gelukkig met zijn metersdikke dak en muren kon die wel tegen een stootje, het moet toch een flinke por geweest zijn want heel dat betonnen gevaarte stond gewoon te wiegen als koren in de wind. Buiten mij was er nog een soldaat en een matroos aanwezig, de anderen waren vrouwen, kinderen en een paar oude van dagen, toen de bunker geraakt werd riep de soldaat "die verluchtingsgaten dicht" dat waren openingen van circa 25 cm en konden afgesloten worden met een metalen deurtje van zeker 5 cm dik, ik kreeg het niet dicht alhoewel ik met mijn volle gewicht en kracht stond te duwen. Opeens viel de luchtdruk van de ontploffende bommen weg en het viel haast vanzelf dicht. Een vrouw werd hysterisch van schrik en begon te gillen, de matroos sprong er naartoe en gaf ze een klap in haar gezicht die kon tellen en haar paniek was voorbij. Ik was ook tussen de banken gaan staan, een oud vrouwtje greep me bij de hand, ik probeerde haar moed in te spreken, ze zat ocharme te rillen als een espenblad, ik voelde die rillingen langs mijn hand zo heel mijn lichaam in beweging zetten, daverend trok ik me voorzichtig los en ging wat verder staan.
Na een drie kwartier werd alles veilig gemeld, we gingen dus langzaam langs de hellingen tussen de verdiepingen, er waren geen trappen, naar beneden.
Er werd weer alarm gegeven en we konden terug, gelukkig was dat na een half uurtje voorbij. De tweede golf vliegtuigen zal kleiner geweest zijn, maar ze gingen toch ook behoorlijk te keer. We daalden weer de hellingen af beneden aan de ingang stond al politie die de mannen van de andere verdiepingen wees waar ze moesten gaan helpen. Een heel groot gedeelte van Harburg was in puin geworpen. Gelukkig was de poort vlakbij de zijkant van het gebouw en terwijl de agent de man voor mij zegde waar men hem kon gebruiken, glipte ik de hoek om en verdween uit het zicht. Ik rende als een gek door de straten vol puin en putten, ik vloog overal over en voorbij, ik moet toen als die Griekse god vleugeltjes aan mijn voeten gehad hebben.
Geen put was te groot, geen hoop stenen te hoog, 't was of ik overal over gleed tot ik na een twintigtal minuten de rand van het stadje bereikte. Om nu in het bos te geraken, moest ik een holle weg over, ik sprong naar beneden en de helling aan de overkant, 't was hoop en al een meter vijftig, ben ik op handen en voeten opgekropen zonder te stoppen tot ik een meter of tien verder tussen de struiken lag. 'k Heb daar wel een half uur gelegen, ik was kapot, helemaal leeg, tot ik weer adem had, ik ben dan verder door het bos getrokken, tot ik achter de Falkenberg, vlak bij het lager uitkwam.
Dan hoorde ik soms zeggen, "Ik ben niet bang, ik eigenlijk ook niet..." ten eerste ik had er geen tijd voor en ten tweede ik had teveel schrik. Tijdens zo een bombardement kunt ge niet denken, ge zit gewoon wezenloos te kijken, tot het voorbij is.

Op stap

2010-07-22T14:49:00.004-07:00

We waren een met een paar jongens van de kamer in een cafe in Harburg, Kees had net en laars van minstens drie liter bier uitgedronken zonder ze op tafel te zetten en had dan natuurlijk in de WC alles nagemeten. Met veel lef.. maar zo bleek als een doek zat hij daarna bij ons op te scheppen dat hij dat nogal gedaan had. Ik vond het niks om mee te stoeffen en zat ongelovig naar zijn verhaal te luisteren. Er kwam een Belg binnen, die probeerde een pakje Gloria (goede tabak) te verkopen aan de waardin, die dat zaakje niet vertrouwde. Hij vroeg ons of er bij de ploeg een Belg was, die de vrouw zou kunnen overtuigen van de kwaliteit van de tabak. "Man," zei ik, "doe toch geen moeite en verkoop dat pakje aan mij en als je broodzegeltjes hebt wil ik die ook nog." Hij moest 's anderendaags verse broodmarken krijgen, maar als die eens een paar dagen te laat kwamen, kon bij zelf geen brood kopen twijfelde hij. Na wat over en weer gebabbel kon ik hem toch overtuigen en kocht van hem de Gloria en zegeltjes. Ik deed of ik de chef was van mijn kamergenoten en zei, "kom mannen we moeten verder". Ik wou zo snel mogelijk buiten zijn met de buit, want ik had heel goedkoop gekocht en dacht dadelijk krijgt die knul er spijt van en krijgen we gedonder. Op de straat vertelde ik de jongens waarom we zo rap moesten vertrekken en zei hen ook dat ze de tabak konden kopen, maar dat het brood voor mij was, en dat ik een paar wittebrood-bonnetjes wou trakteren in een cafetaria. Toen we in die zaak binnen kwamen, leek het of we niet heel welkom waren, maar we werden geduld.
De juffrouw die de bestelling kwam opnemen, bekeek me eens toen ik vijf koffie en koeken vroeg, voor één zegeltje van een pond. Wist ik veel hoeveel dat er zouden zijn, eerst bracht het meisje het drinken en dan kwam ze met een schotel koeken, mensen, ze moest ze met twee handen dragen, wijzelf keken eens ongelovig dat het er zoveel waren. Een paar verbruikers die wat verder zaten bekeken ons eens en schudden het hoofd. Wij bezagen elkaar lachend en vielen aan.
De berg lekkers smolt als sneeuw voor de zon, de stapel werd met de minuut kleiner en ik zag aan de jongens hun gezicht dat ze er deugd van hadden. Toen ik later afrekende verstond ik de dienster verkeerd en dacht dat ik haar een halve mark profijt gaf maar het was een tip van twee en halve mark. Ik begreep niet waarom ze me in mijn jas hielp, ik geloof zelfs dat ze met een borsteltje over mijn schouders ging. Buiten gekomen beginnen me die gasten te lachen, te brullen, ik keek ze verwonderd aan en dat verhoogde natuurlijk de pret nog meer. Eindelijk kreeg ik dan de uitleg en kon mee lachen, niet tegenstaande de grote tip stonden de jongens er toch op om de kosten broederlijk te delen.

Terug naar de werf

2010-07-22T14:49:00.003-07:00

Een tijdje na de aanval op Harburg, vroeg een oud echtpaar, of ik hun wou helpen en paar tussen het puin geredde meubeltjes naar Neugraben te halen. Met een wagentje gingen we op stap, anderhalf uur heen en dan nog eens terug. Ze toonden hun dankbaarheid met broodmarken. Zoiets kon ongemerkt voorbij gaan, maar ik had die dag maar een halve dag op de baustelle gewerkt en meester Eklert vond dat een vergrijp dat moest gestraft worden. Ondanks het protest van verschillende buren, werd ik verplaatst naar de scheepswerf en moest later verhuizen naar het Rethelager. Op de werf kwam ik terecht in de elektriciteitcentrale en daar werd ik bevorderd tot schoonmaker mijn werktuigen werden emmer, dweil en borstels, als ik de onderhoudelektriekers niet moest helpen.

In de E-centrale

2010-07-22T14:49:00.001-07:00

Ik herinner me van die periode een paar feiten die de moeite waard zijn om te vertellen. Op het bureel van de werf werd ik afgehaald door meester Cas die me mee nam naar zijn heiligdom. Daar stelde hij me voor aan zijn vaste medewerkers. Vier man waarvan ik enkel de naam van Walter Riemer niet vergeten ben, die nam me het meest op sleeptouw. Hij nam me ook direct in vertrouwen en zei dat de andere drie niet de echte waren, wat ik achteraf ook vaststelde, het waren kerels van "Heil Hitler.. ."een verwittigde jongen, is er twee waard
In de centrale stonden, compressoren, dynamo's, stroomomvormers te veel om op te noemen, ik had nog nooit zoiets gezien, 't was echt indrukwekkend voor een leek als ik. De onderhoud van de vloer en de linoleum tussen de machines was mijn taak en de baas zei me, dat ik moest opletten dat er niemand met vuile voeten in de zaal kwam, ja hem zelf terug sturen om de voeten te vegen, wie het ook was. De witte vloer en de gangen moesten smetteloos zuiver blijven, de onderhoud was tamelijk gemakkelijk en vlug gebeurd en ik was blij dat Walter me af en toe vroeg om te helpen bij een kuis. Die vertelde me dat het kleine magere ventje op de bedieningsbrug, lang in Antwerpen gewoond had en dat ik moest oppassen als ik tegen een landgenoot stond te spreken, want die magere verstond en sprak Vlaams. Zijn ouders waren naar Antwerpen getrokken toen hij een jaar of drie was, als kind ging hij bij ons naar de school, als bij oud genoeg was om zijn dienstplicht te vervullen, kon hij kiezen tussen het Belgisch en het Duitse leger en hij wou zijn oude Vaderland eens bezoeken!
t Was begin 1914 en een halfjaar later kwam bij terug maar bracht al zijn vriendjes mee tot in 1918, dan ging hij mee terug tot in Hamburg en trouwde daar. Walter en zijn broer hadden voor de oorlog een paar maanden vast gezeten voor hun lidmaatschap in een socialistisch syndicaat en toen de oorlog tegen Polen begon werden ze vrijgelaten. Er was ook een andere elektrieker maar die was gelukkig niet veel van zeggen, de schilder die de nummers en letters op de machines moest zetten was een soldaat die in herstellingsverlof was van het Oostfront, bij vertelde dasrover uiteraard ook niets. In de kelder van het gebouw waren Poolse gevangenen van de opstand in Warschau bezig aluminium latten met loden hamers op een lodentafel recht te slaan. Dat waren latten die men in de hoogspanningscabines gebruikte om de verbindingen te maken ze waren tijdens een brand krom getrokken.
Die Polen hadden vlug door dat ik bereid was hen te helpen als ik kon, ze kwamen dan af met aardappelen en vroegen of ik ze voor hen kon koken.
We hadden een werkplaatsje met een werkbank, kasten waar allerhande gerief in stak en natuurlijk een elektrisch vuurtje, hoe kon het anders. Zo stond ik dus regelmatig pelpetatten te maken en Cas zei op een keer, "Jozef, hoe is het toch mogelijk, zoals je aardappelen eet, moest je al honderd kilo wegen." Eens vroeg een Pool of ik voor hem zeeppoeder wou kopen en gaf me een zegeltje voor een halve kilo van dat spul.
's Anderendaags droeg ik het pakje naar de kelder, het had me iets meer dan tien pfenning gekost en wou dus van geen betaling weten. De gevangenen wees dat verontwaardigd af en stond erop dat ik geld aannam, een paar van zijn vijanden hadden zelfs bijgelegd. Ik had reeds een paar maal Polen geholpen en op een keer toonden ze me hun dankbaarheid. Ik was in ons werkplaatsje bezig toen er op de deur gekopt werd. Er stond ??n van de Poolse jongens die me vroeg of ik eens naar de kelder wou komen, daar stonden een paar gevangenen die me lachend begroeten. Verbaasd stond ik te kijken toen ??n van hen een stuk witbrood tevoorschijn baalde, die mannen hadden grote zakken in hun overjas, en me een boterham gaf besmeerd met smeerkaas.

Ze hadden ieder een pakje van het Rode Kruis gekregen en lieten me mee proeven. Ze zagen met grote genoegen hoe ik er van genoot, ik was nog niet helemaal klaar en een van hen, haalde een pakje Amerikaanse sigaretten tevoorschijn en gaf me er ??n. Toen de sigaret half op was wou ik ze uitknippen om later nog een paar trekjes te kunnen doen. Ze vroegen wat ik wou doen en na mijn uitleg hielden ze me tegen, en gaven me er nog ??n voor later. Ik zag aan hun gezichten dat ze het prettig vonden dat ik zo stond te genieten van de boterham en het rokertje. Dan vertelden ze me dat ??n van hun officieren, naar het Internationale Rode Kruis geschreven had om te protesteren dat zij als krijgsgevangenen van de opstand in Warschau, te werk gesteld waren op een duikboot werf., wat verboden was door de Conventie van Geneve. Ze hadden nu wel een pakje gekregen, maar gingen weg van ons werk om in verschillende steden puin te ruimen We hebben in de E-centrale ook een paar dagen KZ-gevangenen gehad, om op te ruimen, na een dakbrand, dat gebeurde voor ik er werkte, dus niet meegemaakt. Eens zag ik een SS-man met een hondenzweep uithalen naar een gevangenen, Walter Riemer had het ook gezien en riep me naar onze werkplaats. Ik mocht van hem niet meer buiten zo lang die blauwgrijs gestreepte jongens bij ons bezig waren.

Honger

2010-07-22T14:48:00.004-07:00

Er wordt dikwijls gezegd "ik heb honger" of "het is om honger van te krijgen", maar ik heb zo een idee dat de meeste mensen eigenlijk niet weten wat honger hebben betekend. Het is niet het gevoel in je bulk rond etenstijd, want dat gaat na een poosje over zonder te eten. Als je op een markt loopt en je ruikt de frieten, gebraden kippen, de belegde broodjes of hamburgers, dan krijgt ge geen honger, maar wel zin om je tanden te zetten in al dat lekkers. Maar eigenlijk honger is naar mijn inziens, als ge een zangvogeltje zat te plukken, zoals ik zag gebeuren en het daarna rauw opeet, dan weet ge wat honger is. Als ge vlak voor iemand gaat staan die een boterham eet, dat stuk brood met je ogen volgt, naar de mond even naar beneden in de band, terug naar de mond.
Als ge dan de arm vastgrijpt om te beletten dat het laatste stukje in die mond gaat verdwijnen, zoals een Italiaan bij mij deed, dan weet ge wat honger is.
Als ge in een eetzaal van Duitse arbeiders, die op de werf een middagmaal kregen mits het afgeven van rantsoenzegeltjes, als ge daar rond loopt en uitkijkt of er iemand het prakkie niet lust en het naar je toeschuift en je zonder blozen toe tast of als er iemand zijn bord niet leeg eet en opstaat, op zijn plaats gaat zitten en zijn overschot opeet, dan weet ge wat honger is.
Als ge een raapkool, dat is voor varkens bijvoer, van ongeveer een kilo onder je jas mee naar het werk neemt, ze in schijven op een elektrisch vuurtje laat bruin worden (verbranden) en gretig naar binnen speelt, dan weet ge wat honger is.
Dit stukje was niet zo optimistisch, maar het kwam in me op om het ook maar neer te pennen. Om eerlijk te zijn, na het opgeschreven te lebben, zat ik nog een tijdje voor me uit te staren en terug te denken aan die periode, dat ik in die eetzaal rond liep. In deze tijd nu, kan ik het haast zelf niet meer geloven dat ik daartoe in staat was, maar ik had honger en schaamte telt dan niet.

Frits onze schilder

2010-07-22T14:48:00.003-07:00

Vlak over de E-centrale (electriciteitscentrale) was de E-werkstatt waar de herstellingen van motors, lasposten en dergelijke gebeurde. Om de boel schoon te houden was er een Russisch meisje aangesteld, die had haar borstels, dweilen, emmers en andere spullen in een ruimte onder de trap van de centrale. Op een dag kwam ze het een of ander halen en ontmoette de SS-man die belast was met de bewaking van de KZ-gevangenen. Hij vroeg haar wat en het meisje dat haast geen woord Duits sprak wist niet wat antwoorden en glimlachte even, die SS-er maakte zich kwaad en gaf het kind een draai om haar oren. Nu wilde het toeval dat Fritz onze schilder, vlak bij de ingang bezig was, die zag het gebeuren sprong recht en gaf de bewaker een vuistslag van het kaliber dat bij in de bergruimte terecht kwam. Woedend vloog de SS-er recht en greep naar zijne revolver.
Gelukkig stonden er reeds verscheidene mannen uit de werkplaats, ze waren op het lawaai afgekomen in de gang, en de revolver werd afgenomen. Het huilende meisje werd naar de ingenieur gebracht, die precies van haar en Fritz wou weten wat er gebeurd was. Op het hoofdkantoor van de werf werd de zaak onderzocht en de bewaker moest zich bij het kind verontschuldigen, wat bij als SS-er niet kon doen, zei bij. E?n ding wel, hij mocht de E-centrale of werkstatt niet meer betreden.

Alarm

2010-07-22T14:48:00.001-07:00

Naoorlogse tentoonstelling in een bunker in Hamburg

Het Rethelager lag in Wilhelmsburg op een aangespoten vlakte tussen de Alte Suder Elbe en een spoorwegemplacement. Het was een hele rij barakken van verschillende lagers langs een macadambaan. Er was een kamp voor krijgsgevangenen (Russen) ??n voor auslander en naast het onze was zo een berucht erziehunglager (verbeteringslager). Aan de andere kant van de baan was het spoorwegemplacement van zeker tien sporen naast elkaar, dan stonden er aan de kant van een dok meerdere graansilo's. Daar moesten alle lagerbewoners naar toe als er alarm gegeven was, in het lager waren er hier en daar schuilgrachten gegraven, dan werd ge beschermd door een betonplaat met wat zand erop.
De gevangenen van het wederopvoedingslager liepen naar een silo recht voor hun uitgang. Wij moesten een eind verder naar de kelder, we liepen dan voorbij hun lager over de rails naar de verder gelegen graanopslagplaats. Eens sprong ik in mijn gummilaarzen en stormde naar buiten, de Flak donderde er al op los dat horen en zien verging. Nu wou het lukken dat de gevangenen van naast ons, reeds in colonne naar buiten stroomden, zonder na te denken spurtte ik gewoon door de rij. De kozak die de gevangenen bewaakte, zag me komen en wou me met zijn zweep te pakken nemen, maar ik was tamelijk vlug die tijd en vooral als er alarm was en ik hoorde het achter mij suizen. Even later stond ik in de kelder uit te blazen.Een andere keer, we zaten op een regenachtige dag in de kamer, toen er alarm gegeven werd. Ik stapte in mijn botten en liep buiten. In de eerste barak vlak bij de ingang van het lager, sliepen Fransen, terwijl ik daar voorbij holde, kwam er een jongen uit de deur en begon, vlak achter mij lopende, mee het spoorwegemplacement over te steken recht naar de voor ons bestemde graansilo. Ik lette niet op de talrijke plassen tussen en naast de rails, met mijn gummilaarzen aan sprong ik erover en als hij te groot was liep ik er gewoon door. In de kelder aangekomen keek ik eens om, en zag mijn achtervolger staan, van onder tot boven vol gespat en met een kwaad gezicht stond hij tegen een paar vrienden uitleg te geven en naar mij te wijzen. Ik denk dat hij me beter op een afstand gevolgd had.
We zochten dus bij gevaar de silo's op omdat we de gegraven schuilplaatsen niet veilig vonden, maar op een nacht waren we iets te laat om nog dat eind te lopen en doken in de dichtst bijgelegen gracht. Het regende bommen in de buurt, dat het een lieve lust was, we zaten onder de betonplaat te daveren en te schudden, het leek haast een aardbeving. Nadat het "alles veilig" signaal gegeven was, kwam men ons vertellen, dat de silo waar wij gewoonlijk naartoe liepen, door verschillende bommen geraakt was. Men telde er doden en gewonden, we bleven natuurlijk een hele tijd daar uit de buurt.
Na een paar weken, de kelder was opgeruimd en hersteld, bij ons was de schrik er wat uit, gingen we er terug schuilen en op een nacht was er naast een gegraven bunker een bom gevallen en al de inzittenden waren onder het zand bedolven en gestikt voor er hulp kwam. Zo zie je maar dat ge om een luchtaanval te overleven, meer geluk dan verstand moet hebben.

Ik was te laat uit mijn bed gekomen met een luchtalarm, ik dacht ze vliegen wel voorbij, zoals wel meer gebeurde. Maar nee, het was voor Wilhelmsburg, ik wou naar een schuilgracht lopen maar hoorde reeds een vliegtuig dat een duikvlucht begon en verschool me achter een muurtje naast de keuken. Ik zag in de verte een vlieger die laag over de lagers vloog en uit als zijn geschut de barakken bekogelde. Ik stak met kop en schouder boven dat muurtje uit en zag de stukken uit de daken vliegen, dat geweld kwam hoe langer hoe dichter, wezenloos stond ik te kijken.
Ik moest me maar laten vallen en ik lag veilig, maar ik kreeg mijn benen niet geplooid, ik was gewoon verlamd van schrik. Een eindje voor de kogels mij zouden bereiken, kwam er een einde aan de beschieting en steeg de machine terug de hoogte in. Die korte tijd dat ik daar verstard stond, had ik de voornaamste personen van de familie in revue zien passeren.
Toen ik later in de kamer kwam, keken de jongen me aan of ik een verschijning was, ik kon de eerste paar minuten hun vragen niet beantwoorden. Ik heb zo een idee dat ik toen dicht bij mijn einde geweest ben, maar hoe zegt men dat .......O ja... "onkruid vergaat niet".

Het geschenk

2010-07-22T14:47:00.003-07:00

Ik stond eens op de tram en was op weg naar het lager, 't was een uur of vijf en reeds donker. Naast mij kwam een type staan met een aktetas in de hand. Na een tijdje gaf hij me een zetje met zijn elleboog. Ik dacht, dat is een Fritz die er een spelletje van maakt auslander te pesten. Ik bleef gewoon voor me uitkijken, even later hetzelfde, ik dacht als we aan de halte van de straat naar het lager zijn, geef ik hem een dreun en verdwijn tussen het riet dat aan beide zijden van de weg stond. Wat verder kreeg ik weer een por, ik keek hem boos aan en hij deed teken met zijn ogen naar de tas. Ik zag ook en hij haalde er een pakje uit dat hij me in de hand duwde, automatisch stak ik het onder mijn jas. Zonder de man nog aan te kijken of iets te zeggen, stapte ik van de tram, ik moest dan nog haast een half uur gaan voor ik thuis was, nou ja... het lager.
Ik vertelde de jongens in de kamer wat er gebeurd was en liet hen het pakje zien en na een serieuze keuring stelde men vast dat het plantenvet was en zeker een halve kilo. Ik kon een hele tijd mijn pelpetatten bakken, wat een weelde in die tijd. Ik kende die schenker niet en heb hem ook nooit meer gehoord of gezien.

Duitse vrienden

2010-07-22T14:47:00.001-07:00

In de tijd dat ik in het Rethelager woonde, ging ik af en toe op bezoek in Neugraben. Ik kende er verscheidene Duitse families; Schartmann, Forbrick en Mathiesen onder andere. 's Zaterdags, na feierabend stak ik met de pont over naar Waltershof en dan langs een paar dokken naar de vlakte die zich uitstrekte tot de baan van Harburg naar Buxtehude. Men kon het vergelijken met de polders ten noorden van Antwerpen, waar zich nu de nieuwe dokken en sluizen bevinden. 't Was winter dus stikken donker, een gezellige wandeling was het zeker niet, meer dan twee uur en aan de sterren kon ik in de gaten houden dat ik nog in de goede richting liep. Ik kwam voorbij een paar batterijen luchtafweergeschut en schijnwerpers gelukkig was alles rustig, tot ik eindelijk de bewoonde wereld bereikte een paar kilometers van Neugraben. Bij moeder Schartmann was ik altijd welkom, ik was zo een beetje haar klusjesman en zij beloonde me dan met eten of broodmarken en op het laatst zelfs met tabak. Voor de familie Forbrick was ik de volmaakte radiospecialist, ik had toen meer geluk dan verstand natuurlijk.
Opa Mathiesen ging ik op de drijvende droge dok helpen stoken.
Het waren Duitsers die ons niet als auslander, maar als gewone normale mensen beschouwden en ons ook zo behandelde. Hoe ik ermee in contact kwam is ook de moeite om te vertellen.
Ik stond op een stelling en was bezig stenen klaar te leggen en mortel in de kuipen te scheppen voor de metser, dat was een ouwe Duitser, die weg ging toen Lini kwam.
Er naderde een vrouw en vroeg of ik een Belg was, na mijn bevestigend antwoord vond ze het logisch dat ik haar aan tabak kon helpen en stelde voor die avond eens langs te komen. Ik maakte kennis met haar man en dochter, we ruilden mijn tabak voor brood en mocht nog een stukje mee-eten. Gelukkig voor mij was haar man een echte Pruis, hij hielp zijn vrouw niet het minst, zelfs niet met brandhout maken of kolen halen. Ik had dadelijk door dat ik hier het ??n en ander kon maken en repareren om zo brood te verdienen. Leni, hun dochter, werkte op de post dus mijn brieven kreeg ik net ??n of twee dagen vroeger dan mijn kamergenoten, dat was dus mooi meegenomen.Frans Forbrick was op de baustelle schrijnwerker, en vroeg me eens of ik iets kende van radioantennes, dat was nu niet zo moeilijk vond ik. Hij zou voor draad en isolatoren zorgen, het dak van de huisjes stak langs de vier gevels wel 30 cm over, dus daaronder was plaats genoeg. Ik bevestigde de antenne rondom de woning en dan met een ge?soleerde draad door een gaatje in de venster naar binnen. Er kwam natuurlijk een beter ontvangst uit zijn volksontvanger. Hij was zeer tevreden en deze jongen ook, want ik had weer een paar broodzegeltjes verdiend.
Na mijn straf moest ik terug op de werf gaan werken, maar woonde nog in Neugraben. Oma Mathiesen vroeg me eens of ik 's morgens kon langs komen om Opa, een oude stoker op Howaldt, te begeleiden naar de trein omdat hij in het donker haast niets zag, de man was bijna zeventig en moest nog werken omdat het oorlog was. Ik ging dus Opa halen en nam hem mee naar het station, waar we de trein namen naar Finkenwerder en dan met de pont overzette naar de werf. Daarna naar de drijvende droogdok waar hij werkte en ik hielp hem met stoken. Het vuur lag op een rooster van ongeveer drie meter lang en haast een meter breed, daar moet ge dan door een klein deurtje, de kolen inschieten, en de schop was bijna zo breed als de opening.Na een paar mislukte pogingen, kreeg ik de kolen er wel in maar dan zag het vuur eruit als een maanlandschap, kraters en bergen. Dan was opa aan de beurt, bij hem was het net of de klompen en gruis wisten waar ze moesten neervallen om een mooi gelijk bed te vormen. Ik hielp hem zo een hele tijd, tot zijn baas ons eens bezig zag en het verder verbood. Ons oudje moest het alleen doen en mocht niet stoppen met werken, omdat Goebels de totale krieg had aangekondigd.

Radio Hersteller

2010-07-22T14:42:00.001-07:00

Frank Forbrick vertelde me eens, Ik werkte toen nog op de baustelle, dat zijn radio het niet meer deed, "aan de antenne kan het niet liggen," voegde hij er aan toe. 's Avonds ging ik er naartoe, en begon al uit te leggen dat ik het geschikte gerief niet had om te testen, wat hij volmondig toe gaf .
Met een gezicht als een radiospecialist, deed ik de rug van het toestel open en begon hier en daar aan de verbindingen te voelen. Het geluk is toch voor aardige mensen, ik merkte toch een losse draad aan de luidspreker zeker. De soldering was gelost, met een zekeringsdraadje bond ik hem weer tegen het contactpunt en hield er even een brandende kaars onder, ik vond dat gewichtiger dan een lucifer, de soldering vloeide terug tezamen en klaar was kees, in dit geval de radio.
De Franz was gelukkig, gaf me een paar broodzegeltjes en ik was het ook.

Speelgoedmaker

2010-07-22T14:41:00.004-07:00

Met de familie Forbrick heb ik later nog veel contact gehad. Zoals ge wel zult weten kan op een scheepswerf alles gemaakt worden.

Ik had van Walter Riemer een model gekregen om in hout een dashond te maken. Die was van kop tot staart zeker een halve meter en in drie delen, het voorste en achterste was voorzien van wieltjes en het middelste was er tussen vastgemaakt, met schamiertjes, die ik zelf mankte uit dunne aluminium. Als ge het materiaal en het gereedschap hebt, kunt ge alles maken, zeker in die tijd als er brood mee te verdienen was. Ik tekende de diertjes op hout en liet ze voor een paar sigaretten in de schrijnwerkerij uitzagen. Toen ik klaar was met het ineen zetten en ze van wieltjes voorzien had, vroeg ik Fritz onze schilder, om ze van de gepaste kleuren te voorzien. De eerste hond was op een paar dagen klaar, maar dan had hij er volgens mij geen zin meer in, gaf me de sleutel van zijn hok en zei dat ik de tweede maar zelf moest schilderen, ik had nu een voorbeeld.

Van mijn grootvader heb ik verschillende schilderijen gezien, mijn vader was in zijn jonge tijd ook schilder (geen doeken) maar heeft mij dan die aanleg niet doorgegeven. Ik probeerde met verschillende kleuren die vlekken na te maken, maar mensen het was een hopeloos geval, om niet te zeggen een ramp. Teneinde raad begon ik dan maar met een borstel op de verf te doppen tot er een hondje tevoorschijn kwam met bijna al de kleuren van de regenboog. Hij leek wat de kleuren betrof net een schotel met witte, rode, blauwe, om kort te zijn, al de soorten bessen die er bestaan. Nu komt het mooiste, 's zaterdags kwam ik bij de familie Forbrick en zette de hondjes op de tafel.
Hun twee zoontjes vier en zevenjaar oud, stonden verwonderd naar het speelgoed te kijken en om twist te vermijden zegde Franz dat de jongste mocht kiezen. Nam die kleinste toch mijn hondje zeker, hij pakte hem in zijn armen en kuste hem. De twee kinderen waren tevreden en ik ook, vanwege de broodzegeltjes natuurlijk.

Marine op de werf

2010-07-22T14:41:00.003-07:00

Op de werf was boven op de duikbootbunker, een kazerne gebouwd voor de mariniers, die de afgewerkte schepen moesten bemannen. In de E-centrale werkten met tussenpozen een paar van hun jonge officieren, ze liepen in hun uniform te paraderen, zoals een pauw met zijn staart, ze dachten volgens mij, dat de hele wereld van hun was. Een goedendag zeggen tegen mij, vonden ze niet nodig of ik moest in het gezelschap zijn van een Duitser, dan konden ze niets anders. Ik kwam eens uit ons werkplaatsje, en haalde uit een pakje lagersigaretten er een uit en stak ze op. Een officier, hij had volgens mij de dikste nek, zag het en vroeg me een sigaret.Ik bekeek hem eens en zei dat ik dat niet kon doen, hij bezag me met een gezicht of hij het had horen donderen in Keulen. "Waarom niet ?" vroeg hij op een toon of hij tegen een hond bezig was. "Wel" antwoordde ik, "Wij krijgen als rantsoen twee sigaretten per dag, als ik U er nu een geef, heb ik een halve dag niets te roken." Hij moest even nadenken, ik zag zijn frank vallen en hij gaf me gelijk. Hij verontschuldigde zich, maar stapte dan statig verder. Als we later elkaar ontmoette, zegde hij vriendelijk een goedendag, dat had ik ermee gewonnen.Het krantje.
Als ik in de buurt was van een duikbootbunker, en men gaf alarm ging ik er schuilen. De meterdikke betonnen muren en dak gaven me een zeker gevoel van veiligheid, het was een heel eind van de E-centrale, dus ik kwam er niet dikwijls.
Tijdens een wandeling in de heide, vond ik eens een pak door de Amerikanen of Engelsen uitgeworpen (en in 't Duits gedrukt) krantjes. Keek eerst eens rond of er geen wandelaars in de buurt waren, men mocht die gazetjes niet in bezit hebben, en stopte er ййn in mijnzak. Toen ik het in het lager zat te lezen, zag ik een foto van een duikbootbunker in Bremen, daar had men een Grand Slam* naast geworpen, de bunker hoe groot hij ook was, was een stuk opgelicht en op zijn zijkant geworpen. Dus voor mij was die plaats niet meer geschikt om te schuilen

*Grand Slam: (uit bommen op Europa) Bom met groot penetratievermogen gewicht: 8800 kg - Lengte: 7m65.

Duikboten

2010-07-22T14:41:00.001-07:00

Op de 2 hellingen van de werf lagen 2 duikboten achter elkaar, men was dus steeds aan vier schepen bezig. Ik geloof niet dat men bij ons de grootste maakte, maar buiten de ??nmansduikboten van 8m85, die op Howaldt niet te zien waren, waren de kleinste U-boten nog altijd 40,27 m. lang en hadden een bezetting van 25 man en bestemd voor de opleiding van de matrozen. De grotere schepen van 66,07 m. met 44 man en 75,53m. met 57 man werden gebouwd op de andere werven in Hamburg, zoals Blomenvass, waar de Bismarck te water gelaten werd, Finkenwerder, Stalke en Deutsche Werf (afmetingen uit Duikbootoorlog). De voorstevens van de onderste duikboten lagen bij hoogtij juist in het water, om te voorkomen dat men heel de helling moest langs lopen om aan de andere kant van de schepen te komen, was er een brug gebouwd. Bij een tewaterlating kon men een gedeelte van de hindernis wegnemen.
Tijdens zulke plechtigheid liet men oogluikend toe dat we gingen kijken, het grootste gedeelte van het werk viel stil op de werf
Met veel vlagvertoon werden de blokken los geslagen en ons eerste bootje gleed zachtjes naar beneden en dobberde als een eendje zodra zijn kiel helemaal nat was, er kwam een sleepboot aan te pas om hem voor de helling weg te slepen. Een reporter wou nu een foto maken van een U-boot die in het water gleed en kroop behangen met verschillende toestellen langs de dwarsliggers van de brug tot tegen het water klemde zich met armen en benen vast. Men sloeg de blokken van de bovenste boot los, die zette zich langzaam in beweging, maar als hij op de plaats kwam, waar de onderste gelegen had, gleed hij met de snelheid van een trein verder. Hij stoof het water in met zulke vaart dat hij een golf maakte meters hoog, het water vloog over de brug heen, het was een prachtig zicht, maar we zagen de fotograaf niet meer zitten. Als de Elbe weer wat kalmer geworden was, zagen we hem hangen aan de travers van de brug, een verzopen rat had er niks aan, het was jammer voor hem, zeker voor zijn toestellen, het leek een gedeelte van een klucht.
Al de jongens die stonden te kijken schaterden van het lachen en de brandweer van de werf die ook de rol van politie speelde, kwamen in actie en joeg ons weg, we moesten terug aan "die arbeit".
Men sleepte de schepen naar de bunker voor verdere afwerking en een paar weken later, vertrok het schip met vlag en wimpel, bemanning in houding op het dek en onder de tonen van de Duitse Brabanconne voeren ze de Elbe op naar de zee. Het leek of ze aan de monding van de stroom, door de vijand werden opgewacht. Sommige onderzee?rs kwamen dan terug zonder muziek en we konden aan de gaten in toren en romp, soms met een vernield kanon op het voordek, zien dat ze bezoek hadden gekregen van onze vrienden van de R.A.F. of de USAAF. Als we stonden te kijken, mochten we geen commentaar geven en zeker niet lachen of grinniken De Feuerwehr hield ons in de gaten, het moest dus bij een binnenpretje blijven. . . .lekker!

De Heemskerk

2010-07-22T14:40:00.002-07:00

De Heemskerck als Duits flakschip

Ik herinner me nog de eerste dag op Howaldt, dat was half december 1942. Na de formaliteiten op het bureel, of we getrouwd waren, of we protestant of katholiek waren ( dat was voor de kirchensteuer) wat ons beroep was, ik had helper elektrieker opgegeven, werd ik door een bediende naar een bureeltje aan de kade gebracht. Zo kwam ik bij Kern terecht, dat was de voorman van de voorlopige verlichting op de schepen. Even later kwam Kurt Meler me halen, ik zou zijn helper worden op de Heemskerk. Na een korte maar vriendelijke begroeting, gingen we naar ons schip, het was een oude Nederlandse kruiser, die de Hollanders tot zinken hadden gebracht tijdens de eerste dagen van de oorlog in 1940. De Fritsen hadden hem gelicht, naar Hambrug gesleept en wilden de boot ombouwen tot een flakschip. Als het klaar was wilden ze het naar de monding van de Elbe verplaatsen, om daar met zijn geschut de aanvliegende Engelsen en Amerikanen, het leven zo zuur mogelijk te maken.
Voor zover ik weet is het schip nooit afgeraakt en lag het in '45 nog altijd in Hamburg.(*) De Hollanders en Belgen die er op werkten, saboteerden zoveel ze konden, ze deden veel werk verkeerd en smeten sommige onderdelen gewoon in de Elbe
(*) In een brief aan Jetje van 8/9/'43 schreef ik "Ik zit nu helemaal alleen op de Heemskerk, en moet al onze leidingen terug afbreken want hij is bijna klaar en gaat volgende week weg". Dat wist ik niet meer en is dus nu rechtgezet.
Koperen en bronzen pijpen en valven van de machine, die ze moesten afbreken voor de non-ferro metalen verdwenen in de diepte en kwamen niet op de verzamelplaatsen van de kostbare metalen terecht, waar toen reeds gebrek aan was. Kurt was geen slecht mens, maar echt een Duitser zoals Hitler ze graag wilde.
Hij was ervan overtuigd, dat hun systeem het beste was en twijfelde er geen ogenblik aan, dat zijn land onoverwinnelijk was en ik probeerde ook niet het tegenovergestelde aan zijn verstand te brengen. Dat zou toch boter aan de galg zijn geweest. Hij was een jaar of twintig ouder dan ik, iets kleiner maar zeker zwaarder, hij was, zoals men in Antwerpen zegt, met kop en "dinges" ineen gestoten, had een snor zoals cureer en een nek met drie trapjes. Met ons twee moesten wij ervoor zorgen, dat in iedere hoek of gat waar gewerkt werd er verlichting was.
Voor mij was het natuurlijk allemaal nieuw, maar ik was niet achterlijk, al zeg ik het zelf, en had dus vlug door hoe het moest gebeuren,. Van de wal lag er een zware kabel naar een zekeringskast op de Heemskerk en van daar begon de verdeling naar de verschillende dekken. Het schip was de aarding, dus een draad van de lamp maakten we vast aan een bout of lieten hem door een lasser, die er genoeg rondliepen, aan het metaal van de boot vastspeten. Door de gangen liepen ge?soleerde kabels waar we de tweede draad aan bevestigden en isoleerden. Vrij simpel dus, ik had het vlug door.
Als er ergens gebrand, gelast of geslepen werd, gebeurde het soms dat ййn van de leidingen beschadigd werd. Zeg maar gewoon moedwillig vernield, waarom zou men voorzichtig, zijn, die draad hing in de weg maar men brandde of sleep gewoon door... Bang, zekering weg, licht uit in een gedeelte van het schip en dan werd er van alle kanten geroepen. . ."elektrieker" - zo hard ze konden.Dat vonden die auslander het prettigste, in het begin vond ik dat niet gezellig, maar als ik dan de herstelling gedaan had en hun glunderende gezichten zag, moest ik er zelf mee lachen. Ze vonden me dan een toffe gast als ik de fout of breuk niet te vlug vond, dan hadden ze wat meer tijd om een sigaretje te roken. Lampen mocht ik zoveel vervangen als nodig was, maar het koper moest ik bijhouden, ik werd door Kurt in de gaten gehouden alsof het uit zijn zak kwam. Voor zichzelf was hij ook heel zuinig, het zal ongelooflijk over komen maar toch is het waar. Zijn sigaretten werden uitgedaan als ze nog twee centimeters lang waren, de peuken bewaarde hij om er later nog eens van te rollen en die restjes rookte hij achter af in zijn pijp. Hij had soms ook kauwtabak, waar hij een hele tijd mee in zijn mond liep, dat werd dan achteraf op een elektrisch vuurtje gedroogd en ja hoor,... weer de pijp in.
Bijna iedere nacht bleef hij op de werf als vrijwillige luftshuts, dan kreeg hij 's avonds een paar broodjes en een kop koffie gratis. Voor het vaderland moet ge iets doen, vond hij. Het was geen zwaar werk op de Heemskerk en nog gezellig ook, de omstandigheden in acht genomen, we hadden veel tijd om te kletsen met de mannen, we hielden elkaar op de hoogte van het gebeuren aan het front, het leek wel of we op de hoogte waren, maar er werd veel flauwe kul en onzin verteld natuurlijk. Ik had een nieuwe voorraad lampen gehaald bij Kern, toen ik terug bij onze kruiser kwam was men bezig een ijzeren plaat, ik schatte ze drie bij vijf meter, met een kraan in het schip te laten zakken, dat moest een nieuw schot worden in het ruim.
Op het dek stond een Frits die met tekens de kraanman toonde wat er moest gebeuren. De plaat zakte juist boven de voedingskabel, die van de wal naar de zekeringskast ging. Ik floot naar de dekman en wees hem het gevaar, die haalde zijn schouder op en deed de kraanman teken de vracht verder te laten zakken. Ik maakte dat ik weg kwam en van op een afstand, zag ik de leiding hoe langer hoe meer naar beneden gedrukt worden, de kabel spande als een snaar.
Het onvermijdelijke kon niet uitblijven, zo zag ik een steekvlam de hoogte inschieten die de plaat bijna doorsneed, ze was in ieder geval niet meer te gebruiken. Natuurlijk heel de Heemskerk zonder stroom en er werd in koor geroepen op de elektriekers, het was een hele karwei om de kabel te vervangen. Ik weet niet of we het hadden klaar gekregen zonder de hulp die de voorman ons stuurde. Wat me verwonderde, was dat de dekman zowel als de kraanfuhrer Duitsers waren, ik dacht toen ook... sabotage?
Tot aan het verlof dat ik kreeg op 8/3/'43 werkte ik op de Heemskerk, en daarna van de 5e juli tot aan de grote aanval op Hamburg die begon de 25e van dezelfde maand.

Op weg naar Hamburg

2010-07-22T14:40:00.001-07:00

Aan de hand van uit de tijd bewaarde brieven, heb ik terug gevonden hoe toen een treinreis verliep. Ik was op 7/12/'42 uit Antwerpen vertrokken om 8u30. Toen we de grens passeerden was het 4u, de douanecontrole duurde bijna een uur en om I 7u. kwamen we toe in Aken. Op het Arbeidsambt kregen we soep, brood en worst en om half elf gingen we terug naar het station. Een uur later, de trein op naar Hannover waar we om 7 uur, de 8e, aankwamen. Hier moesten we overstappen en het ging verder om 10u.30 richting Hamburg. Eindelijk waren we ter bestemming.
Toen we de stad binnenreden kwamen we voorbij een goederenstation waar bergen witte-, rode- en raapkolen lagen, dus groenten genoeg dachten wij. We wisten toen nog niet dat we later niets anders te eten zouden krijgen op de pelpetatten na die we maar sporadisch kregen. Om half twee waren we in het lager Dammtor, waar we 's avonds mosselsoep, aardappelen, brood, boter en een stukje worst kregen, was dat misschien ons galgenmaal
's Anderendaags gingen we naar de Howaldt, het was dan de 9e december.
Lagerliedje.
Op de toon van de Duitse schlager "Es geht alles voruber" van Rudi Schuricke, had er al iemand een versie gemaakt voor de verplicht tewerkgestelde:
We kwamen in Hamburg aan.
En zagen het lager al staan.
Het is zeker en gewis, het leek net een gevangenis.
De soep die ik daar d'eerstemaal zag, die eet ik nu iedere dag.
Het zijn kolen en die eten wij, als een ware lekkernij.
refrein 2x Dat gaat alles weer over,
Dat gaat alles voorbij.
Want volgende jaartje,
Dan zijn we weer vrij.
Verhuizen
In die brieven vond ik ook, hoe dikwijls ik moest verhuizen en van werk veranderen.
08/12/'42 kwam ik terecht in Dammtor
09/12 begon ik op de Heemskerk
13/03/'43 kreeg ik drie dagen verlof, en op
05/07 was ik terug en moest ik naar Waltersdorf terug op de Heemskerk tot...
25/07 de datum van de grote aanval op Hamburg die duurde tot 02/08
15/08 kwamen we terecht in Vegesack bij Bremen op de Vulkan Werke een scheepswerf en in het Ostarbeiterslager te Blummenthal.
04/09 verhuisden we terug naar Waltershof en weer op de Heemskerk.
01/11 vertrokken we naar Neugraben op de baustelle, in het lager Falkenberg.

01/09/'44 kwamen mijn brieven en kaartjes terug... gedaan met nieuws.
begin 1944 moest ik verhuizen naar het Rethelager en werd tewerkgesteld in de E-centrale.
2/03/'45 geteisterd in het lager
26/03 ging het terug naar Falkenberg en bleef werken in de E-centrale.
05/05 vertrok ik naar huis en was eerst op...
28/05 weer terug in Deurne.

Een pakje afhalen

2010-07-22T14:39:00.004-07:00

Het eerste pakje dat ik van thuis kreeg, moest ik gaan afhalen op het douanekantoor in Hamburg. Een van de tolbeambten controleerde het kaartje, dat ik van hen had opgestuurd gekregen en dat samen kwam met het pakket uit Antwerpen, en mijn pas.
Hij ging mijn pakje halen uit het magazijn, ik moest het openen om te zien of er geen verboden spullen in zaten, zegde hij. Toen hij de tabak zag, we mochten hoogstens een halve kilo ontvangen, haalde hij me daar een pijp boven, mensenlief zo een kop had ik nog nooit gezien, er ging zeker een half pakje in en hij vroeg met een serieus gezicht, of hij een pijpje mocht stoppen. Als hij nu gevraagd had een sigaretje te rollen had ik niet geweigerd maar die ketel te laten vullen, nee daar dacht ik nog niet aan, ik was toch niet gek. Ik zei dus gewoon dat het niet kon, en nijdig ging hij mijn tabak nawegen. Als het meer had geweest dan een pond, had hij hem in beslag genomen. Onze vriend had er echter een strop aan, het was iets minder dan een halve kilo. Hij slecht gezind en ik blij.

Het woordenboekje

2010-07-22T14:39:00.003-07:00

Toen het vast stond dat ik naar Duitsland moest, had ik een zakwoordenboekje gekocht, de eerste tijd in Hamburg kon ik het goed gebruiken. Als ge dan toch in een vreemd land verblijft, moet ge maar trachten de taal te leren, vond ik en voor iedere taal die ge kent, zijt ge een man waard. De eerste keer dat ik het boekje nodig had, was om een paar Fransen te helpen.
Ze moesten een paar lakens gaan halen in het magazijn en vroegen me met hen mee te gaan, want ze spraken geen woord Duits. Ze wisten dat ik een Belg was en in Fritsenland was Belg = Tolk. Ik had gevonden dat laken, bettuch was, maar wist toen nog niet dat een 'u' als een 'oe' en een 'ь' als onze 'u' uitgesproken werd. De magazijnier verstond me dus eerst niet, maar als ik hun uitgelegd had waarvoor het moest dienen verbeterde hij zelf mijn uitspraak, eerste les. Toen hij me hoorde babbelen met de Fransozen, kwam hij tot de vaststelling dat ik een Belgier was. Voor de Duitsers en Fransen de mannen met een talenknobbel.Op weg naar de landungsbrucke waar we de boot namen naar de Howaldt, passeerden we een krantenkiosk of gazettekot. Ik had weer in mijn woordenboekje gekeken en vroeg dus "eine zeitung bitte" die vent gaf me toch de "Volkischer Beobachter" zeker. Dat was het partijblad van de nazi's, ik heb het later nooit meer gekocht, er waren fatsoenlijker gazetten. Bij de kapper had ik geen gelegenheid om in het boekje te kijken, ik vroeg hem mijn haar te snijden, hij antwoordde iets dat ik niet verstond en zei maar ja. Ik had het moeten weten, onze Figaro begon te knippen en te knippen en in de spiegel zag ik mijn mooie krullen verdwijnen als sneeuw voor de zon. Ik dacht dat hij zelfs zinnes was, mijn schedel te scheren.
Toen ik later terug naar het lager ging, begon ik na te denken wat hij nu eigenlijk gezegd had. Dan ging er een lichtje aan in mijn bovenkamer, hij had gevraagd "militair schnitt" en ik stommeling, was te rap geweest om ja te zeggen.

Arthur Badts en Rik Asbestaris

2010-07-22T14:39:00.001-07:00

Vanuit Dammtor gingen we het meest met z'n drie naar het werk, het waren Arthur Badts een jongen uit Merksem, Rik Asbestaris de zoon van een Griekse vader en woonde in ййn van de zijstraten van het Falconplein, en ik. We werkten allen voor de elektro-afdeling, Badts als elektrieker-hersteller, Rik en ik in de voorlopige verlichting, dat schepte zo een band tussen ons. Arthur was in '40 in 't leger en had dus tegen de Fritsen gevochten, als hij erover vertelde, dat gebeurde niet dikwijls, werd hij nog nijdig. In onze kamer was er nog een oud-strijder, Flor.Hij was zelfs gekwetst geweest en wou hier van profiteren om verlof te krijgen. Hij was eigenlijk een vervelende klier, hij pestte me soms, als ik na een brief van mijn vrouwtje gelezen te hebben, even stil zat te kijken. "Zit gij hier maar te kniezen, zij zal zich met de Duitsers wel amuseren "was ййn van zijn uitspraken. Ik, lummel, liet dat alles over me heen gaan, ik was in die tijd een stille bedeesde jongen. Lach niet, terwijl ik dit nu schrijf, kan ik het haast zelf niet geloven. De andere mannen van de kamer, vonden dat Flor het uithing, maar lieten hem begaan, het was tenslotte hun zaak niet.Badtske had al een paarmaal tegen mij gezegd, "jonge, jonge,... als ik zo een lijf moest hebben als gij, dan had ik hem al lang al de hoeken van de kamer laten zien" hij zelf was
haast twintig kilo lichter dan ik en bijna een kop kleiner, maar feller dan een foxterri?r. Op een avond, Flor en Tuur zaten over mij aan de tafel, begon de man van de Luchtbal me weer te ergeren. Badtske werd kwaad in mijn plaats, en seinde met zijn ogen, pakt hem... laat het niet duren... maak er een eind aan, dan dacht ik aan zijn woorden, bij mij zou het niet waar zijn, en zag wat een klein ventje het was. En ik grote slungel liet me doen zonder te reageren, ik zag verschillende mannen in mijn richting kijken en teken doen geef het hem. Opeens vloog ik recht pakte Flor aan beide ellebogen vast en trok hem naar me toe, hij kwam met zijn gezicht op de tafel terecht met een geweld, ik schrok er zelf van, greep dan met beide banden zijn hoofd beet en bonkte hem nog eens op de tafel.
Woedend vloog Flor recht en wou me over de tafel heen te lijf gaan, maar een paar mannen pakten hem vast en hielden hem in bedwang. Jef, de oudste van de kamer, bracht hem aan zijn verstand dat hij het zelf gezocht had en me in de toekomst moest gerust laten of het ander met hem te doen zou hebben. Een paar mannen waaronder Badts en Asbestaris, lieten hem verstaan dat ze het mee in de gaten zouden houden, en dat het spelletje lang genoeg geduurd had. Zo nijdig als een das, ging Flor naar de wasbarak om zijn gezicht te verzorgen en Jef de oudste hielp hem daarbij. Nadien kwam Flor nooit meer over mij aan de tafel zitten, ik kon hem missen als kiespijn.
Een tijd later ging Badts met verlof en wou onderduiken, werd gepakt en naar Berlijn gestuurd. Schreef naar Howaldt om terug te mogen komen maar dat werd geweigerd. Tuurke kwam om bij een bombardement op Berlijn, 't was een klein ventje maar een reuze kerel.
Rik Asbestaris was een lange magere slungel, maar een sympathieke jongen, hij woonde in de Vingerlingstraat in de buurt van het Falconplein. Alhoewel zijn vader een Griek was, sprak Rik een Antwerps om van te snoepen, het was zijn moederstaal want dat was "een farm teef van 't schipperskwartier en daar woonden de knapste wefkes van 't stad" zei de Rik. Ik zag hem eens een stoot uithalen tijdens een alarm, we zaten in de kamer te babbelen en hoorden de sirenen. Onze vriend zei "Jefke, het is de moment oem ons schup af te kuisse, ik geloof dat 't vandaag veur ons is." en hij stormde naar buiten. 't Was pikdonker en ik volgde hem daarom op de hielen, hij liep naar een schuilgracht die we naderden langs de achterkant. Ik was er nog nooit in geweest. Rik liep een hoogte op en dan zag ik hem in een gat springen.Ik schrok me een hoedje, ik dacht dat hij in een water- of beerput dook, ik wist niet dat het de nooduitgang was van de gegraven bunker. Voor ik Rik volgde zag ik eerst in het gat en merkte een laddertje waarlangs ik afdaalde, onze vriend stond daar te ruziлn met een jongen omdat hij met zijn sprong die gast bijna had verongeluk, hij was er bovenop gesprongen. Onze Asbestaris was impulsief en tamelijk slordig op zijn kieren en zichzelf. We kwamen bijna ieder dag op het nippertje aan de landungsbrucke, om de boot te nemen naar de Howaldt. Als wij op het schip stapten werden de trossen los gegooid en vertrok de dampfer, we waren dan nog net op tijd op de werf Laat de boel maar draaien was de leuze van Rik, maar hij stond altijd voor zijn vrienden klaar. Toen ik in verlof was hebben we elkaar nog verschillende malen geschreven, hoe ons contact verloren gegaan is, kan ik me niet meer herinneren.

Walter Riemer

2010-07-22T14:35:00.004-07:00

Walter Riemer was een klein mollig ventje, tussen de vijftig en zestig, hij had een pruimenlipje en kauwde rinkaan??n tabak. Hij werkte al vele jaren op de Howaldt en hield thuis een caf?, die hij moest sluiten toen de oorlog begon bij gebrek aan klanten. Wegens zijn linkse sympathieлn en betrokkenheid bij een dito vakbond, had Walter een tijd in een kamp van de S.A. gezeten. Toen het conflict met Polen begon in 1939, werd onze altkrieger 1914-18 in vrijheid gesteld. Na mijn straf wegens dat meubel halen in Harburg, kwam ik in de elektriciteitcentrale terecht en werd Walter mijn onmiddellijke overste, zo zegde meester Cas tenminste.Die was nog niet goed uit ons werkplaatsje of Walter stelde zich voor, en vroeg dan of ik getrouwd was en waar ik vandaan kwam. Holland meende hij en toen ik hem zegde Belg te zijn uit Antwerpen, gaf hij mij de band en zei: "obere oder chef, nichs darvon, du bist ein freund".
De Walter was een speciaal geval, zo kwam ik op een morgen in ons ateliertje en voor ik hem een goede morgen had kunnen wensen, riep hij : "Joep,ze zijn er". Ik keek hem niets begrijpend aan en vroeg wie, waar. Hij kwam naar me toe pakte me vast. "Gij stommeling" zei hij, "de Amerikanen, Engelsen, Canadezen en nog vele andere zijn geland in Frankrijk" en hij begon met mij rond te dansen, het was de zesdejuni 1944.
Een tijd later kreeg hij het bevel zich te melden bij de Volksturm, dat waren de oudste mannen die nog beschikbaar waren om een wapen te dragen, aangevuld door de Hitlerjeugd. Dat was flink tegen de zin van Walter, we moesten die tijd ook 's zondags werken en dat vond hij ook niet leuk.
Dus op de werf zegde hij, dat hij naar de Volksturm ging, en daar zei hij dat hij moest werken. Zo kon onze vriend een paar keer thuisblijven, tot men bij Volksturm zowel als op de werf bewijzen vroeg. Walter ging dan maar soldaatje spelen omdat het dichter bij buis was en niet zo lang duurde.
Hij vertelde me eens dat de oude mannen een stelling moesten verdedigen tegen de jonge gasten. Walter had zich met zijn buurman in een kuil verstoken, ze zaten rustig een pijpje te roken, tot de vijand hun put stormenderhand veroverde met veel geschreeuw. Ze schrokken zich een aap en zonder erbij te denken, pakten ze ieder een jongen bij z?n nekvel en gaven hem een pak op zijn broek. Dat was natuurlijk niet de bedoeling van de oefening en ze moesten er achteraf uitleg over geven, maar Walter kon smakelijk vertellen. Ze kregen dus een uitbrander van hun overste, maar toen de Hitlerjongens het bureeltje verlaten hadden, moest Walter heel het verbaal terug vertellen en stonden ze met z'n drie te schateren van het lachen.Geteisterd (zie ook Feuersturm uber Hamburg pg. 366)

Toen ik in het Rethelager woonde, ging ik sommige weekenden naar Neugraben. Frau Schartmann (zie: Der zweite weltkriech pg.636.) had altijd wel een karweitje te doen, het ging van schilderen tot brandbout zagen en kappen, soms zelfs wat timmeren. Dan ging ik 's maandags met de trein naar Howaldt, en had dan wat patatten en een paar broodzegeltjes verdiend. Op een keer kwam ik, na een bezoek aan Neugraben, in de E-centrale. Walter bekeek me en vroeg verwonderd wat ik kwam doen, lachend zei ik dat ik gewoon naar het werk kwam. "Weet ge dan niet dat jullie lager in puin ligt of hebt ge ergens anders geslapen ?" vroeg hij. Ik antwoordde dat ik van Neugraben kwam en Walter stuurde me naar het lager. Daar zag ik al van op een afstand de ravage, de boek waar mijn bed stond, was de enige die nog intact was, maar er lagen toch een paar planken op mijn plaats. Mijn kast was opengebroken en geplunderd, gelukkig lagen er nooit kleren in, op mijn gummilaarzen na, en die hadden pootjes gekregen. Met mijn twee valiezen trok ik naar het Arbeidsfront en die gaven me vlak bij het Centraal Station, een plaats om te slapen en zorgden dat we te eten kregen.
Met een paar tientallen jongens lagen we in die zaal meer naar alarm of vliegtuigen te luisteren dan te slapen, wat dacht je, in het midden van de stad, naast de statie die bijna met iedere aanval geraakt werd.
De volgende dag ging ik terug naar het Arbeidsfront en vertelde er dat ik van de werf terug naar Falkenberg mocht verbuizen, als zij er mee akkoord gingen. Ze gaven me bereidwillig een bewijs dat het mocht en ik rap naar de Howaldt, ik liet de chef van het personeel de verhuistoelating zien en hij zegde als het Arbeidsfront dat wilde, zij ermee tevreden waren. Zo vlug ik kon verliet ik de werf en nam de boot naar Unterelbe en daar de trein naar Neugraben. In het lager aangekomen ging ik naar de kamer van mijn vroegere Hollandse vrienden, gelukkig was er nog een bed vrij, ik liet er mijn rietenkoffers staan en stapte naar de Lagerverwaltung waar ik me aanmeldde. Een bediende zegde dat er in het lager geen plaats meer was en ik wees hem erop dat hij verkeerd was, op dat ogenblik kwam de Lagerfuhrer binnen, hij boorde wat ik en gaf me gelijk.
Ik toonde hem het bewijs en toen was alles honderd procent in orde volgens hem. Ik werd weer ingeschreven, kreeg een etenskaart en kon weer bij de oude makkers intrekken. Het hoofdstuk Rethelager was voorbij en ik was er niet treurig om, het was in Neugraben stukken veiliger.

Graafwerken

2010-07-22T14:35:00.003-07:00

Lager Falkenberg lag naast de berg met dezelfde naam op een helling waarvan men terrassen gemaakt had. Vlak naast de weg naar het dorp was ons lager gebouwd door de Rijksarbeidsdienst, die er ook verbleven hadden, dat merkten we aan bedden en andere dan in andere lagers. Op het lagere terras lag weer een barakkencomplex, maar was omringd met een zeker drie meter hoge prikkeldraad omheining. Daar woonden soms krijgsgevangenen en eens zelfs Joodse meisjes, die op en de buizen voor de waterleiding en riolering. Het was een afschuwelijke, weerzinwekkende ervaring die Jodinnetjes, in hun blauwgrijs gestreepte gevangeniskleed, zo mager als een graad, bezig te zien met een houweel of schop. Dan liepen er nog van de 55-ers rond om te kijken dat ze voortdurend bezig waren en niet stonden te luieren. Het was natuurlijk ten strengste verboden ze aan te spreken of jets toe te stoppen. Als Duitse schepers liepen de bewakers rond om in de gaten te houden dat wij niet te dicht bij de meisjes kwamen, we moesten ze eens een stuk brood geven. Het waren toch maar Juden. Na het werk mochten of moesten de meisjes, en andere vrouwen natuurlijk op het plein voor hun barakken wandelen, ze liepen dan in gelid langs de prikkeldraad. Ze hadden vlug in de gaten dat er jongens waren, die aan onze kant van de palen, blikjes zetten met overgebleven soep van onze keuken. Vlug lepelden ze de doosjes leeg en plaatsten ze terug, zodat ze nog eens konden gevuld worden. Ik heb zo een idee dat sommige bewakers het oogluikend toelieten, het waren gelukkig niet allemaal beesten. Als de graalwerken klaar waren, verdwenen de meisjes, wie weet waar naartoe, we zagen ze nooit meer.

Arie Van Meeteren

2010-07-22T14:35:00.001-07:00

Onder dat gevangenlager was een bunker gebouwd waar wij in geval van nood konden schuilen. Hoe verder de bevrijdingslegers in Duitsland oprukten, hoe meer moesten we er veiligheid zoeken. Was de aanval niet voor onze buurt bestemd, dan stonden we voor de ingang naar de overtrekkende vliegtuigen te luisteren, en genoten van de lichtspelen van de schijnwerpers en het vuurwerk van het luchtafweergeschut, als het maar ver genoeg van ons verwijderd was. Arie, de benjamin van onze kamer, was altijd de eerste om de bunker te verlaten, soms stond hij al buiten als de Flak in de buurt nog volop stond te blaffen en de splinters van de granaten nog in het rond vielen. We riepen hem dan, dat hij terug binnen moest komen, maar roekeloos als hij was, lachte hij dan en zegde dat hij zijn helm op had, een ge?mailleerde soepterrine. Dan was zijn gezegde daarbij : "Als ze mij doden is de oorlog voorbij, waarvoor moeten ze dan nog vechten". 't Was net of hij het altijd geweten heeft, een paar dagen voor de Engelsen Hamburg binnen trokken, was bij te laat in het lager Alleman had zijn koolsoep en rantsoen brood gekregen en de keuken was dicht.
Toen Arie zich melde aan het loket, kwam de vrouw die de soep uitdeelde eens kijken en zei "je bent te laat, wacht nu ook nog maar even." en schoof het luikje dicht. Hij kon dus niets anders dan blijven staan tot dat kreng hem zijn eten wou geven. Opeens zonder dat iemand wat geboord had, kwam er een granaat aangefloten en ontplofte in de ketel waar de vrouw bij stond. De stukken ketel vlogen in 't rond en ййn daarvan boorde door de houten wand en kwam in Arie zijn buik terecht. Met zijn beide banden hield hij zijn wonde dicht en kwam zo de kamer binnen gewankeld, zeker vijftig meter van de keuken. De lagerverpleger werd erbij gebaald en die belde voor een ziekenwagen om onze vriend naar een hospitaal te brengen. Toen een paarjongens hem de volgende dag wilden bezoeken was Arie reeds aan zijn verwondingen bezweken. Later kwamen we te weten dat het een granaat van de Engelse oprukkende artillerie was geweest.

Luchtaanvallen

2010-07-22T14:34:00.004-07:00

De eerste luchtaanval die ge meemaakt is de ergste, ge weet niet wat er kan of gaat gebeuren. Nog nooit hebt ge er de gevolgen van gezien. Door het gehuil van de sirenen opgeschrikt, loopt ge de kamer uit en kruipt in de kelder of schuilgracht. Ge weet nog niet dat ge dan enkel veilig zit voor de scherven van het luchtafweergeschut, die komen met honderden om laag, want een voltreffer, op dat in uw gedachte veilig plekje, is haast altijd fataal. Enkel ййn van de speciaal gebouwde bunkers met meters dikke daken en muren, zijn tegen de meeste bommen bestand, behalve als men gebruik maakt van die zeer zware, speciaal ontworpen bunkerkrakers. Die werden voornamelijk tegen duikboot schuilplaatsen ingezet en zelden of nooit boven een stad uitgeworpen, daar waren ze te kostbaar voor.Om een hele huizenrij tot puin te herschapen wierp men luchtmijnen, die veroorzaakten een luchtverplaatsing van alle duivels, en bliezen alles boven de grond omver en vernielden bijna een heel huizenblok.
Tot mijn groot geluk kon ik na een goede drie maanden in verlof gaan en kwam achteraf niet meer in een lager terecht dat midden in de stad lag. Waltershof lag aan de linkeroever van de Elbe, tussen een zijarm van deze stroom en dokken, het Rethelager lag nog een eind verder van Hamburg maar in de nabijheid van een spoorweg?emplacement en Falkenberg was het veiligste, dat lag tussen de bossen en de heide een heel eind buiten de stad, er waren ook geen fabrieken in de buurt. Maar op de Howaldt mocht ge er niet aan denken, er werden daar af en toe zware eieren gelegd. 's Nachts was dat geen probleem maar overdag hadden we liever dat ze voorbij vlogen. Als er dan vielen hoopten we dat ze ergens anders terecht kwamen dan waar wij zaten, de werf was zo groot.
In de E-centrale moesten we tot de laatste minuut blijven en mochten enkel gaan schuilen als de bommen al vielen. Er was voor ons plaats voorzien in de Motorenfabriek vlak naast onze centrale. Eens waren we net in de kelder, ik stond met mijn rug tegen een kast, toen vlak in de buurt, het moet heel dichtbij geweest zijn, er een bom viel. Alles daverde en schudde, de kast vloog van de muur en ik kreeg van de klink een por in mijn rug die kon tellen, ik brulde even van de pijn, betastte de plek en was gelukkig geen bloed te voelen. Ik was er gelukkig met de schrik vanaf gekomen.
's Anderendaags stond ik te douchen, en een jongen maakte me erop attent dat mijn rug gedeeltelijk blauw was, maar... ik stond er nog.

Flaktoren

De plaag

2010-07-22T14:34:00.003-07:00

Gewoonlijk werden de voorschriften betreffende zuiverheid en hygi?ne goed opgevolgd. Iedere zondagmorgen werd de kamer geveegd, vervolgens werden er een paar emmers door geslingerd, er werd wat over en weer geschoven met een paar bezems en klaar was kees. Het overtollige water, we waren er niet zo zuinig op, veegden we naar het midden van de kamer waar we een paar gaten geboord hadden en zo verdween dat in het zand onder onze barak. We douchten en wasten onze kieren op tijd en stond, dus van ongedierte zoals luizen en vlooien was geen sprake, tot men een aantal Hollanders over de verschillende kamers verdeelde. In iedere kamer werden twee stapelbedden twee boog bijgezet, en de invasie kon beginnen.
Op een paar dagen tijd was het grootste gedeelte van het lager vergeven van de luizen. Die Hollandse jongens kon het niet aangewreven worden, want die waren zes weken voor hun komst bij ons, tijdens een razzia op straat opgepikt en in een trein naar Duitsland gestopt. Ze hadden niets bij dan de kieren die ze aanhadden, en gedurende die weken hadden ze in verschillende steden moeten puin ruimen en sliepen waar er maar ergens plaats was. In die gebombardeerde steden, waar het normale leven ontregeld was, kregen ze niet veel gelegenheid om zich te wassen of hun kleren te verzorgen, en waren dus geschikte voedingsbodems voor ongedierte. Als men nu in ons lager, een hele barak had leeg gemaakt en de inwoners verdeeld had over de rest van de kamers, als men dan de puinruimers in een barak had ondergebracht, dan was de luizenplaag beperkt gebleven. Maar zoals nu het ййn na de ander verlicht brein, beslist had in iedere kamer een paar van die jongens te laten intrekken, was het hele lager verziekt. Zo een plaag werd met de grove borstel aangepakt.Op een schone dag werden we met een autobus naar de stad gereden om ontluisd te worden. Tezelfdertijd werden de kamers luchtdicht afgeplakt en met ййn of ander goedje ontsmet, we mochten er 's avonds laat eerst terug in.In Hamburg was het niet zo simpel, in de Gesundheitsanstalt bracht men ons in een grote zaal, van achter een dubbele deur reed men verschillende kapstokken binnen. Van onze kleren mochten we enkel lederen schoenen en riemen bijhouden, de rest moest aan de kleerhangers en reed men in de oven, daar werden onze spullen een paar honderd graden verhit.
We kregen een stuk speciale zeep en moesten douchen, we werden daarbij in de gaten gehouden, want er waren jongens bij die dat konden zonder nat te worden. Daarna moesten we ??n voor ??n voorbij een opzichter passeren, die met een grote toorts al de bebaarde delen van ons lichaam controleerde of er geen deugnietjes het baden overleefd hadden.
We waren ermee klaar voor de tijd verstreken was, dat onze spullen in de ontsmettingsruimte moesten blijven, het was dus wachten geblazen. Het was wel een leuk zicht, al die jongens in hun adamskostuum, wat we toen allemaal zagen hangen is met geen pen te beschrijven. Men zag er in alle maten en gewichten, in alle vormen, zelfs verschillende kleuren, er waren ook geen twee dezelfde achterwerken, mensen wat een verscheidenheid.
We wilden hier nu ook geen pornoblaadje van maken en zeggen dus gewoon, we stonden in ons bloot gat. Babbelend in groepjes, brachten we de tijd door, maar een half uur voor ons goed de oven uit mocht werd er toch alarm gegeven zeker. Snel werden de deuren geopend, de kapstokken eruit gereden en wij vliegensvlug onze kieren aan en naar de schuilkelder, tegen dat we daar waren, geeft men 'alles veilig'.
Om te gillen, dat betekende dus dat onze spullen terug de oven in moesten en wij twee uur moesten wachten. Die tijd brachten we door met allerlei spelletjes zoals "haasje over" in 't Antwerps "over 't lekke".
Gelukkig komt er aan alles een eind en werden we met een andere autobus terug naar het lager gebracht, waar we vergast werden met soep en pelpetatten. In 't laat mochten we terug in onze kamer, die we eerst een uur moesten verluchten. We hebben nooit meer luizen gezien, gelukkig maar want van die diertjes in je pels is geen pretje, dan ben je vies van je eigen lichaam.

Boeken

2010-07-22T14:34:00.001-07:00

Ik had eens in een krant gelezen, dat er in Leipzig een vestiging was van een Vlaamse boekenhandel. Met een briefkaartje bestelde ik een paar boeken die per kerende post in het lager aankwamen, te betalen aan de postbode. Toen zowat iedere kamergenoot ze gelezen had, gingen we eens pallaberen, hoe we meer lectuur in ons bezit konden krijgen. Ben stelde voor meer boeken te bestellen en de kosten te delen, een tweede had een beter idee. Als we nu eens al de jongens in het lager vroegen hun boeken bij ons in de kamer te brengen en zo een bibliotheek te vormen. We wilden dan tien pfenning vragen per uitgeleend boek en als we genoeg geld hadden nieuwe bij te kopen. Als een lopend vuurtje ging ons voorstel door het lager, op een paar dagen hadden we meer dan honderd boeken bij elkaar. In een leegstaande kast werden een paar schabben bijgemaakt, ik maakte een lijst van het leesmateriaal en zou zorgen voor het uitlenen, het leesgeld bewaren en eventuele bestellingen doen, er waren altijd een paar jongens die wilden helpen. Na een tijdje en een paar aankopen, beschikten we over een boekerij met 125 titels. Om misbruiken of valse aangiften te vermijden, bij mogelijke bommenschade, moesten we eens een inventaris maken van onze bezittingen. De boekerij kwam natuurlijk op mijn naam, spijtig genoeg heb ik ze moeten achterlaten, toen ik naar buis vertrok, ik had aan mijn twee valiezen meer dan genoeg te sjouwen.

Zweren

2010-07-22T14:33:00.001-07:00

Een hele tijd werd ik geplaagd door steenpuisten, er waren in het lager nog meer jongens die er last van hadden. Dat kwam hoogstwaarschijnlijk door het teveel aan vitaminen in onze koolsoep, of niet soms. Die krengen kwamen op de meest vervelende plaatsen tevoorschijn, op je armen kon je er zelf wat aan doen. In je nek was reeds moeilijker, de verpleger smeerde er wat zwarte zalf op. Je moest dan wachten tot ze rijp waren om dan de zweren uit te knijpen, dat was een vieze en pijnlijke bezigheid. De zachtste verpleger die me hielp met de steenpuist in mijn nek was Cees, die zat op dezelfde tijd ook met een zweer, en je zou zeggen hoe bestaat het, maar ook in zijn nek. We verzorgden elkaar en mensen, waren wij voorzichtig en bang om niet te geweldig aan de zweer bezig te zijn. Want als ik bij hem gedaan had, was het zijn beurt om te knijpen.
We legden het er zo dik op, dat de jongens in de kamer ons er mee plaagden, als de verzorging gedaan was. Ze stonden dan te kijken en te grinniken en het was van "pas op Cees of Jozef, zachtjes.. .oei, met te hard duwen" en als ??n van ons zijn gezicht even vertrok van de pijn, gilden ze allemaal en beschuldigden Cees of mij ervan, dat we het moedwillig gedaan hadden.
Wij sukkelaars wisten gelukkig beter en bleven elkaar heel voorzichtig behandelen.
Over de zweer op mijn achterwerk zal ik maar niet veel vertellen. Enkel dat ik een hele tijd twee krukjes nodig had om te zitten. Ik liet er door de sanitater zwarte zalf op smeren, en toen het zover was... ook verder behandelen. Ik kon het moeilijk aan ??n van de kamer vragen, ik zie mij als staan met mijn achterwerk bloot in de kamer, het zou echt geen zicht geweest zijn.Het slechtst was ik er aan toe met een puist op mijn knie, de verzorging was zoals gewoonlijk een kwak zalf erop en wacht en. Na een paar dagen was mijn knie haast zo dik als een voetbal, een klein voetballetje dan. Ik kon zonder pijn niet meer gaan, ik werd er bang van en de verpleger zei me dat ik geduld moest hebben, het rijpingsproces kan je niet forceren. Allemaal goed en wel, maar ik zat er mee, teneinde raad sukkelde ik het lager uit op weg naar Frau Schartmann. Onderweg moest ik een paar maal op een tuinafsluiting of tegen een boom gaan zitten, pikkelend kwam ik toch ter bestemming.
Moeder Schartmann schrok toen ik voor de deur stond, en hielp me op de sofa, ze bekeek mijn knie, zei me te blijven liggen en verdween de deur uit. Even later kwamen haar man en dochter van hun werk, die keken natuurlijk verwonderd dat ik daar op de sofa lag. Ze gaven me wat te drinken wilden me er van overtuigen dat nu alles wel haast voorbij was. Moeder Schartmann kwam een halfuurtje later terug en begon een kompresse klaar te maken. Het was een heel pak dat ze op mijn knie legde en goed omwikkelde en met een gezicht van een steenpuist specialist zei ze "als dat er tot morgen vroeg opblijft ben je genezen." Moe van het pikkelen en gerustgesteld viel ik in slaap, tot dat wondermiddel begon te werken. Eerst wat prikken en dan werden het gewoon steken, het was of men naalden er helemaal Instak. Ik wou jammeren en brullen van de pijn, maar beet mijn lippen stuk, ik durfde geen lawaai maken om de Schartmanns niet te storen in hun slaap. Toch ging de nacht tamelijk vlug voorbij, ik moet wel in 't slaap gevallen zijn.
's Morgens heel vroeg stond moeder Schartmann naast me en waste mijn gezicht en hals, wat een schat van een vrouw. Ze verwijderde de windels, bekeek de hele zaak en riep haar man en Leni. Deze laatste moest van haar op mijn benen gaan zitten en vader hield mijn armen vast. Ze begon de omgeving van de zweer te ontsmetten en dan zachtjes te knijpen, mensen wat zag ik af Opeens barstte de puist open en begon de vuiligheid eruit te vloeien, de tranen rolde over mijn kaken. Vader Schartmann had het in de gaten en zegde: "schaam je maar niet, dat is een goede opluchting." Zijn vrouw was nog druk bezig met de zweer en bleef zachtjes drukken tot er een geelgroene kop tevoorschijn kwam. Met een neteldoekje pakte ze het kopje tussen twee vingers en trok het hele geval eruit, minstens twee centimeters lang. Dan begon de zweer te bloedden en ze zei:"zo, dat is het laatste, je bent nu verlost van steenzweren." Ze had nog gelijk ook, ik had later van zweren geen last meer. Mijn knie werd nog gewassen en voorzien van nieuwe windels, toen vroeg ik nieuwsgierig als ik was, wat voor wondermiddel ze nu gebruikt had en tot mijn verbazing zei ze: "kuhscheisse".
Alle drie bezagen ze mijn ongelovig gezicht en schaterden het uit. Ik was nog met helemaal overtuigd, maar toen Frau Schartmann zegde dat dat het beste was dat er bestond om een zweer aan te rijpen, begon ik mee te lachen, ik had het nu zelf ondervonden.
Het mooist van al, na de oorlog vertelde ik dat eens aan onze huisdokter en die zei dat het klopte, maar dat hij als arts, dat moeilijk kon voorschrijven. Het was volgens hem zo ??n van die oude grootmoeder remedies die echt hielpen, men moest echter voor dat de zweer open was, dat spul verwijderen, er mocht geen vocht in de wonde komen. Daar kon men een bloedvergiftiging van krijgen, gelukkig voor mij was moeder Schartmann daarvan op de hoogte. Na de middag wandelde ik zachtjes aan terug naar het lager en een paar dagen later was al die ellende voorbij.Ons zwemdok.
In het lager op het plein tussen de rijen barakken, waren een paar putten gegraven. Zes bij twintig meter ongeveer, de kanten waren schuin en gebetoneerd, over de breedte een meter van de kant lag er een bouten bruggetje van waarop men dan water kon scheppen. We dachten eerst dat het zwemdokken waren, maar zo wou men ons niet vertroetelen, het waren dus gewoon vergaarbakken met bluswater. In de zomer als het heet was namen we er toch soms een duik in, met zoveel zwemmers bleef het water natuurlijk niet glashelder. Dan hielden we in het lager een omhaling, en met dat geld betaalden we de lagerwerkers om het hele geval schoon te maken. De bakken werden dan leeggepompt, met pompen van de brandweer uit het lager naast het onze, en de wanden en bodem geschrobd. Na zo een beurt kon men geldstukjes zien liggen op de bodem, bijna drie meter diep. Er waren altijd wel een paarjongens die er een muntje in wierpen om ons te zien duiken.

't Was een warme dag en we stonden op de baustelle te zweten dat het niet mooi meer was. Er waren een paar jongens van de kamer die 's middags naar het lager gingen om te eten, ze hadden gezien dat de lagerwerkers de vergaarbakken hadden leeggemaakt en de boel helemaal gezuiverd hadden. Ik wist van niets, ik bleef liever op het werk, dan kon je in de schaduw uw paar sneden brood nuttigen
Toen de gasten terug kwamen, begonnen ze over de warmte en dat het echt weer was om te zwemmen. Dat vond ik geen slecht idee, een volgende die voorbij kwam vond ook dat het echt zwemweer was, weer een ander zegde hetzelfde en vroeg of ik na het werk een duik zou nemen. Ten laatste zegde ik tegen weer een ander van het complot, dat wist ik achteraf eerst, dat ik me er al op verheugde en kost wat kost zou gaan zwemmen.
Nu kwam ik 's avonds in het lager en zag de pompierslangen nog in het zwemdok hangen. Tingel tangel ik hoorde mijn frank vallen, mijn beste kamergenoten hadden Jozef bij zijn dingetje. Ik kwam in de kamer en ging mijn krantje lezen, ze hielden me in de gaten als waakhonden. Toen hun aandacht wat verslapte, nam ik mijn soepkom en wou eten halen. Dan had ik een reden om geen duik te moeten nemen, dat kan niet vlak na het eten. Dat pakte geen verf met z'n allen begonnen ze... "geen uitvluchten zoeken jongen,. en ik kon dus niets anders dan mijn zwembroek aan trekken. Ik nam een handdoek en ging naar de doucheruimte begon met warm water en stilaan koud bij te voegen tot het ijskoud was.
Ik liep naar de dok, legde mijn handdoek over de omheining en nam een duik.. Het was net of ik in een diepvrieskist terecht kwam, in zulk koud water had ik nog nooit gezwommen. Met een paar slagen trok ik me naar de kant, klom eruit en dan vlug er weer in, toen ik dat een paar maal gedaan had, was mijn lichaam zoveel afgekoeld, dat het in het water, wel koud maar dragelijk was.
Veel jongens leunden op de omheining van het zwemdokje en stonden te kijken naar die gekke Belg die in het water lag terwijl het nog zo ijskoud was. Het waren meest Hollanders en ik begon ze te plagen "moet je kijken, de dappere inwoners van dat waterland, de waterratten van Europa, altijd een grote bek opzetten over hun zwemmers, wij in het water dit, met water dat en nu staan ze te kijken naar die Belg die tenminste een duik durft te nemen, terwijl zij aan de kant blijven, nu hebben ze zoveel praat niet." Afijn, ik stak een hele litanie af, ze stonden wel te lachen maar het was toch groen. Voor Cees werd het teveel, die kon het niet meer aanhoren en ging zijn zwembroek aan doen. Met zijn handdoek om zijn nek kwam hij naar mij toe en vroeg of het te doen was in het water. Ik kon bijna niet spreken van het bibberen, en zei dat het lekker was, ik wou er tenminste nog ??n gek in krijgen. 'Dan moet je eerst een koude douche gaan nemen zei ik hem'.
Cees kwam wat dichter en fluisterde "zie je de standpijp ginder, de slangen zijn nog niet losgekoppeld hou het in de gaten, als ik er voorbij kom zet ik alles open en jij...." Ik snapte de bedoeling, hield hem in 't oog toen hij naar de standpijp stapte en toen hij met een forse zwaai de kraan open draaide pakte ik de slang beet die nog in het water lag, gaf er een zwaai mee en in een mum van tijd had ik al de toeschouwers natgespoten. Als brullende leeuwen kwamen ze naar ons toegelopen. Ik dook in het water en was voorlopig veilig. Cees stormde naar de douche, maar voor hij daar was hadden ze hem reeds te pakken. Ze staken hem met een man of vier de hoogte in, kwamen naar de dok en smeten de van de warmte en het lopen sterk bezwete Cees in het water. Ik zwom er vlug naartoe, ik dacht dadelijk krijgt hij wat en verdrinkt, gelukkig kon hij de kant bereiken. Weer pakten ze hem vast, weer ging hij de hoogte in en plons weer het water
Dat gebeurde zo een paar keer, ik bleef natuurlijk wijselijk in het water, maar dat kon niet blijven duren, er was geen enkele plaats waar ik kon staan. Tenslotte gaf ik me gewonnen, zwom naar de kant, stak mijn armen de hoogte in en de rest deden de natgespoten vrienden. Ze staken me ook boven hun hoofden en zwierden me de plomp in, toen ik weer aan de kant kwam herhaalden ze de oefening, toen was hun enthousiasme al over, goed te begrijpen want ik was kop en nek groter dan Cees en ongeveer een vijftien kilo zwaarder. Als ik in het water terecht kwam spatte er wel meer water de hoogte in dan bij mijn voorganger, maar dat was voor hen misschien niet het leukste. We bleven met z'n twee nog een poosje wat rond peddelen en kwamen dan als de twee ijsberen van het lager op het droge.
De nat gespoten mannen hebben er dan later met ons nog dikwijls mee gelachen.

Boksers

2010-07-22T14:25:00.004-07:00

In de eetzaal werd er een punchbal en een zandzak ge?nstalleerd het waren Fransen die er mee bezig waren. De volgende dagen zagen we een Fransoos in trainingsbroek, een dikke trui aan en een handdoek rond zijn nek, in het lager rond lopen. Dan stopte hij, liefst als er een paar jongens keken, en begon dan schaduw te boksen, liep dan een eindje verder en begon opnieuw, zo het hele plein rond. In de eetzaal stond hij soms touwtje te springen of tegen de zandzak of punchbal zijn kwaliteiten te demonstreren.
't Was een flink uit de kluiten gewassen knaap, met vierkante schouders, we dachten dat hij het gewoon deed om in conditie te blijven. Na een tijdje zagen we dat er hier en daar een affiche werd aangeplakt. Men ging een boksgala inrichten in Hamburg, het kampioenschap van de verschillende lagers. Onze kampioen trainde dat de stukken eraf vlogen, in de eetzaal en rond het plein lopen en boksen, dat het een lieve lust was hem bezig te zien. Eindelijk was het de dag van de match, en met verschillende supporters en met veel lawaai vertrokken de Fransen naar de stad. Wij dachten vanavond zal het wel feest zijn, als de kampioen terug komt. Zoals hij getraind had was bij in onze ogen niet te kloppen, wat een misrekening. Na een paar uur hoorden we een ziekenwagen het lager binnen rijden en onze kampioen werd zijn kamer in gedragen. Met de eerste kamp had hij zijn meester gevonden, een paar dagen later waren punchbal en zandzak uit de eetzaal verdwenen, zijn mooie droom was voorbij. Ik zag ook eens een boksmatch in Soltau, Russen en Polen vormden dansgroepen en koren, en vergasten ons met hun zang en dans. Een paar Hollanders hadden een boksring gevonden in een magazijn en hem opgesteld op de binnenkoer. Toen ik er aangewandeld kwam, stonden er een paar jongens in de ring en zochten een tegenstrever voor hun bokser die stond te schaduwboksen. Luidkeels verkondigden zij zijn kwaliteiten, het leek wel de boksbarak van "pauske soep" op de Sinksenfoor van Antwerpen. Er kwamen een paar Engelse soldaten kijken, een Hollander op de ring begon de militairen uit te dagen om het eens op te nemen tegen hun kampioen.
De Britten wilden er eerst niet van weten, maar omdat die mannen niet afhielden, trok er een zijn battledress uit, nam een zakdoek wikkelde zijn vals gebit erin en gaf ze aan zijn vriend. Toen de soldaat op de ring stapte zagen we dat hij haast een kop kleiner was dan de uitdager, we gaven hem dus niet veel kans. Ze dansten eerst wat in het rond om elkaar te testen.
De Hollander haalde uit, maar raakte de Engelsman niet, die stond al wat verder de grote uit te lachen. Dat gebeurde zo een paar maal, waar de vuist van de Hollander terecht kwam, stond die kleine niet meer en de Brit had enkel last van de luchtverplaatsing. Na een poosje vond hij het al wel en kwam zelf in actie, dan zagen we dat het niet de eerste maal was dat hij in een ring stond. Zijn bewegingen waren voor de lange te snel, die kreeg dan ook een paar flinke meppen en werd nijdig. Nu vond de militair het welletjes en begon het ernstiger op te nemen.
De Hollander probeerde de Engelsman nog een paar maal te raken, was echter veel te traag, verwaarloosde even zijn dekking en het was gebeurd. De kleine zag de kans en de Hollander kreeg me daar een uppercut en sloeg tegen de planken K.O. De andere Engelsen sprongen ook op de ring en gingen de verliezer eerst terug bijbrengen voor ze lachend verder gingen.

Jenever

2010-07-22T14:25:00.003-07:00

Zolang ik in Duitsland zat, heb ik het maar ??n keer meegemaakt dat er jenever te koop was in het lager. We gingen met een paarjongens van de kamer eens kijken.In dezelfde barak als de keuken was er een klein lokaaltje, dat diende als caf?, we hadden het nog nooit open gezien. Achter de tapkast stonden twee Duitsers de sterke drank te schenken en pinten te tappen. We bestelden een borrel en kregen er zonder om te vragen een halve liter bier bij. Zo een pint ging er wel mee in, maar de tweede schoven we terug, stom natuurlijk. De Fritsen achter de tapkast schoven ze gelijk door naar de andere jongens en rekenden ze weer aan. We kregen het nogal rap in de gaten, en de volgende glazen bier goten we uit in een grote bouten kuip naast de deur, waar een palm in stond. We zagen de plant niet zat worden, maar na een aantal glazen, begon het zand door de spleten van de halve ton te spoelen. We begonnen zachtjes aan van dat lekkere genevertje ons dikte te krijgen. We werden plezant en lachten om het minste. Er waren al jongens die met een paar pinten naar de deur gingen en het bier buiten kieperden. Dat was ook gezellig, ??n hield de deur open en de tweede smakte het bier buiten, het kon nu geen twee of drie keer aangerekend worden.
Gelachen dat er werd, een echte prettige boel, tot er weer ййn de deur opende een ander zwierde het bier buiten en de Lagerfuhrer was kletsnat. Nu wou die man ook een schnapske komen drinken en werd zo verwelkomd, ge begrijpt wel dat de boeken gesloten werden. Het werd trouwens tijd, we waren allen tamelijk afgeladen, ik niet het minst, twee kamergenoten moesten me belpen om in mijn bed te geraken, die nacht sliepen we als roosjes.Brieven.
Het eerste wat we deden als we na het werk in het lager kwamen, was kijken of er post was. Soms lagen de brieven of kaartjes allen bij elkaar op de tafel, een andere keer had de eerste die in de kamer kwam de brieven al op ieders bed gelegd. Was er geen post dan keken we afgunstig naar de kamergenoten die wel wat ontvangen hadden en dachten, dan zal het morgen wel raak zijn. Soms kregen we een paar dagen achter elkaar niets, als we dan later een paar brieven tegelijk kregen dan kon ons geluk niet op.
Dan was het weer kiezen welke we eerst zouden lezen, het gebeurde dat er een foto of fotootje bijzat. De keus was zeer gemakkelijk, eerst foto bekijken, dan werden we stil en zagen dan ons kindje of vrouwtje die ons toelachte. Verdomme dat waren moeilijke ogenblikken, we zaten dan stil voor ons uit te kijken
De jongens in de kamer kwamen dan soms over onze schouders kijken en probeerden die stilte te doorbreken: "wat een wolk van een kind, wat een lekker wijfie Jozef" klonk het dan. We lachten eens en waren fier dat onze liefsten er zo goed uitzagen. Er waren jongens in de kamer die haast nooit post ontvingen, ze deden dan of het hun koud liet, maar ik had zo een vermoeden dat ze toch een beetje jaloers waren op ons, de gelukkigen die regelmatig brieven kregen. Nieuws ontvangen van thuis hield natuurlijk ook in dat je moest terug schrijven, dat was niet zo eenvoudig.
Je mocht natuurlijk niet vertellen wat er gebeurde op de werf, de censuur was streng. Over luchtaanvallen of over de duikboten en andere schepen kon je beter zwijgen, die zinnen werden sowieso geschrapt en onleesbaar gemaakt.
Je gevoelens uitdrukken was ook niet eenvoudig, dat kon door onbekenden gelezen worden. Toch kon men tussen de regels lezen dat we elkaar misten en hoopten zo vlug mogelijk weer bij elkaar te zijn. Dan kwam de beperking, we mochten nog maar twee brieven per maand schrijven, echter zoveel kaartjes als we wilden, het eerste stuurde ik de 18ejanuari 1944.

We leerden dus zo klein mogelijk schrijven, zo klein dat het soms moeilijk te lezen was, het was ook geen prettige gedachte dat alleman die de kaartjes in handen kreeg, ze kon lezen, wat eigenlijk alleen voor je vrouw bestemd was. Dan kwam het ergste, vanaf de 1e september '44 kwam al onze post terug voorzien van een stempel zuruck We misten onze post, we kregen geen nieuws meer van thuis, we voelden ons ellendig, het zou acht maanden duren. Als we van het werk kwamen was de tafel of ons bed leeg, we keken wel maar vonden niet het minste. De eerste tijd deed het pijn, maar dan ging het wennen en we troosten ons met de gedachte dat het kwam omdat onze bevrijders reeds zover opgerukt waren. Het enige dat we nog vernamen over thuis, lazen we in de krant, Antwerpen werd bestookt met V1 en V2 raketten, geen prettig nieuws natuurlijk en we hoopten maar dat onze familie zou gespaard blijven.

Overschot

2010-07-22T14:25:00.001-07:00

Voor de verwoesting van Hamburg woonden er in Waltershof, buiten de Belgen en Hollanders, ook Italianen. Omdat het toen nog de bondgenoten waren van Fritsenland, hadden die een eigen keuken. Wanneer wij ons dan met koolsoep en pelpetatten moesten tevreden stellen, zagen we de Italianen, spaghetti, macaroni of andere deegwaren eten. Dat zag er lekkerder uit en was het trouwens ook, dan ons kostje. Ik had al eens gezien, wanneer die gasten allemaal hun eten hadden gekregen, kwam er na een poosje iemand van de keuken om het overgebleven voedsel uit te delen.
Het was natuurlijk alleen voor de landgenoten bestemd, op een keer trok ik mijn stoute schoenen aan en schoof mee aan. Toen het mijn beurt was, zette ik mijn soepkom op de toog en bekeek met een zo onschuldig mogelijk gezicht de keukenhelper.
Die zag natuurlijk direct dat ik geen Italiaan was, hij twijfelde even en met een knipoog schepte bij mijn schotel bijna vol. Er was niet alle dagen overschot, ik hield het dus in de gaten en als het dezelfde gast was die de blackpan uitdeelde waren er geen problemen.
Op een keer stond ik weer in de rij aan te schuiven, de helper nam mijn soepkom aan en op dat ogenblik werd er uit de keuken geroepen. De jongen bleef als versteend staan en de kok kwam aangelopen, en met een gezicht zo rood ais een tomaat van woede, rukte hij mijn schotel uit de band van zijn helper en sloeg ze op de toog kapot, me nog verwensingen naar het hoofd slingerend ook. Hij ging tekeer als een gek, 't was net of ik had een diefstal gepleegd, en het ging tenslotte maar over voedsel dat teveel was. Maar ja, toen liepen er nog veel macaroniboeffers in Hamburg rond die dachten, dat ze samen met de Fritsen, heel de wereld gingen veroveren.

Kerstmis

2010-07-22T14:24:00.003-07:00

Het leven in het lager was een aaneenschakeling van eentonige dagen. We probeerden die sleur af en toe te breken met elkaar op stang te jagen en grappen uit te halen. De feestdagen waren nog het ergste, Weihnachten bijvoorbeeld, werd in Duitsland overal gevierd, dan waren de straten zo goed als leeg. We zaten dan in de kamer op elkaars gezicht te koekeloeren en hadden geen reden om in feeststemming te zijn, zo ver van onze familie.
Kerstmis 1942. Het was in Dammtor, ??n van de jongens stelde voor een pintje te gaan drinken. We gingen naar een caf? in de buurt, er werden een paar glazen gedronken maar de stemming ontbrak, na een poosje verlieten we de zaak. We wandelden terug naar het lager en kropen maar in ons bed.Kerstmis 1943. We zaten toen in Falkenberg, in de kamer werd wat gebabbeld. E?n van de Hollanders kreeg een goed idee en begon uit te leggen wat bij zou klaar maken de eerste Kerstmis thuis na de oorlog. De menu die hij voorstelde kon tellen en bestond uit verschillende gangen, met de nodige drank. Er werd natuurlijk een stuk gelachen, soms was er een jongen die wat wou veranderd hebben, we discuteerden dat de stukken eraf vlogen. We waren er een hele tijd mee bezig, tot we voor de barak stemmen hoorden. We gingen een kijkje nemen en zagen een vijftiental mannen staan' die op ons gewacht hadden om "Stille nacht" aan te vangen. Geboeid stonden we te luisteren in de donkerte van de sterrenhemel, we werden er stil van en in gedachte verplaatsten we ons, ver weg van Neugraben naar onze familie, die we al zo lang moesten missen. Na het kerstlied zong het koor een lied over 'Het blanke zand der duinen" van onze geboortestreek. Het werd voor verschillende mannen van de kamer te veel, er rolden tranen over hun wangen. Op zo een ogenblik kan je moeite doen om je ertegen te verzetten, maar de waterlanders tegen houden dat kan je niet. Terwijl de zangers verder gingen, ze wilden nog voor andere kamers zingen, gingen wij naar binnen en we schaamden ons niet, als we met betraande gezichten elkaar bekeken. We zaten nog een poosje stil te mijmeren en even later wensten we elkaar goede nacht en gingen maar slapen.

Kerstversiering

2010-07-22T14:24:00.001-07:00

Op een avond kregen we onverwacht bezoek, Van Dijk de vertrouwensman of aangestelde tolk voor de Hollanders en Vlamingen op de Howaldt, kwam de kamer binnen. Hij vertelde ons dat men de zaterdag v66r Kerstmis voor ons een feest ging inrichten, men zou er sketches opvoeren, men zou muziek maken, men zou er zingen afijn te veel om op te noemen. Hij vroeg ons om te helpen de eetzaal, waar het zou plaatsvinden, wat op te smukken en te versieren. Cees en Arie zaten recht over mij aan de tafel, wanneer Van Dijk over de versiering begon, kreeg ik een idee.
Ik bezag Cees en merkte aan de pretlichtjes in zijn ogen dat hij hetzelfde dacht als ik. Zo gauw de vertrouwensman de kamer verlaten had zei mijn overbuur: "Jozef, aan je gezicht te zien, denk je hetzelfde als ik." We begonnen te lachen en legde de andere jongens uit wat we zinnens waren te doen.. Dezelfde zaterdag als ons feest zou er overdag hoog bezoek komen op de baustelle, daarvoor hadden Italianen in het bos bomen moeten uitdoen, om de open plekken rond de afgewerkte huisjes terug een beetje aan te kleden. De afgezaagde bomen waren gewoon in een putje gestoken, ze stonden niet heel stevig maar men dacht wel dat ze recht zouden blijven tot na het bezoek. De woningen zagen er wel een stuk beter uit met al dat groen voor en naast de gebouwtjes. Daar hadden Cees, Arie en ik aan gedacht, toen we klaar waren met de uitleg vonden de kamergenoten dat een goed idee.
Met z'n allen gingen we naar de bouwplaats een los in de grond gestoken den omver duwen, ze op onze schouders nemen was geen probleem. We kropen er met een paar man onder en sjouwden ze naar het lager, een paar bomen legden we voor de eetzaal, maar ??n wilden we perse' naar binnen brengen. Het was een heel gesleur de zeker vijf of zes meter lange den, door de deur te krijgen, Van Dijk kwam naar ons toegeschoten en had natuurlijk wel door dat we overdreven en hem voor de gek hielden. Maar in plaats zich kwaad te maken koos hij de wijste partij en begon te lachen. Natuurlijk tegen zijn zin maar hij deed het, we kregen per twee man een pakje van tien stuks Duitse sigaretten. Ik nam een pakje aan voor mij en Cees en zei hem buiten, dat we er nog een grap zouden mee uithalen. Met mijn metgezel stapten we een kamer binnen waar allemaal Vlamingen woonden. Met het serieuste gezicht van de wereld, legden we uit dat we in het bos groen gehaald hadden om de eetzaal te versieren en dat we ieder een pakje sigaretten gekregen hadden.
We lieten natuurlijk het bewijs zien en Cees stond het te beamen of zijn leven er vanaf hing, hij had zijn sigaretten al in zijn kast gelegd, loog hij. Als een stampende kudde van wilde buffels vlogen die mannen buiten, richting baustelle.
Wij verdwenen naar onze kamer, deden de deur op slot en schoven er een kast voor, de vensterluiken waren al dicht omdat het reeds donker was. Een klein uurtje later werd er op de deur gebonsd en hoorden we verwensingen roepen, we waren bedriegers en schurken, ze zouden ons wel krijgen Wij moefden niet en hielden ons zo stil mogelijk, na een poosje verdwenen onze belagers, we zetten de kast terug op zijn plaats maar hielden de deur toch op slot.
?s Anderendaags werd er met een paar Vlamingen nog wat gekibbeld, maar na onze uitleg van de losse dennen en het boze gezicht van Van Dijk werd er flink om gelachen. Het leukste van al, toen we uit de kamer kwamen, zagen we de barak van de keuken en de eetzaal haast niet meer staan. Niks dan bomen en takken en ik heb zo een idee, dat ze er een hele tijd brandstof aan hadden voor de keuken en de centraleverwarming. Het feest was voor de Lagerfuhrer en zijn staf een fiasco van jewelste, Van Dijk voerde een vlooiennummertje op. Het was zogezegd om te lachen, geen mens echter bewoog of applaudisseerde, een lagerwerker maakte wat muziek, weer geen leven, we bleven muisstil zitten, het was nochtans niet afgesproken. Dan stapte ??n van onze vrienden naar het podium en zong een Hollands liedje. Heel de zaal zat aandachtig te luisteren en toen hij geлindigd was, leek het wel of er een storm losbrak. Als gekken zaten we te roepen, te fluiten en in de handen te klappen, hij kreeg een ovatie van belang alleman stond recht te juichen. We legden het er wel wat te dik op want de hele lagerleiding stond ook op, maar ze verlieten de zaal woedend rondkijkend.Ik moet nu ook niet meer vertellen dat het "Weihnachtsfest" afgelopen was zeker?

Kerstmis 1944

2010-07-22T14:23:00.002-07:00

Die avond was ik te gast bij de familie Schartmann, opa en oma Mathiesen en Frau Junge met haar dochtertje Elke waren ook aanwezig. Opa en oma waren sympathieke oudjes, Frau Junge echter een echte vreemdelingenhaatster. In haar ogen was er maar ??n soort mensen die naam waardig en dat waren de Duitsers. Al de anderen waren een noodzakelijke kwaal en bestonden alleen om de Duitse bevelen uit te voeren. Tussen haakjes na de oorlog kreeg ik van vader Schartmann een antwoord op een mijner brieven waarin hij schreef "Bei Frau Junge, da gehen die Englander ein und aus wie im Kino" van een aanpassing gesproken. We zaten gezellig te babbelen en te snoepen, moeder Schartmann had kuchen gebakken en ze kende er wat van.Dan was het zover, er werden geschenken uitgedeeld en niemand was mij vergeten, zelfs Frau Junge gaf me een paar sigaretten. Oma Mathiesen had voor mij een paar sokken gebreid en van Frau Schartmann kreeg ik een handdoek en een paar zakdoeken.We zaten nog wat te vertellen over koetjes en kalfjes, tot het onvermijdelijke gebeurde, ik begon aan mijn vrouw en dochtertje te denken ik voelde in mijn binnenste iets opwellen, ik werd jaloers op de Duitse vrienden: waarom zaten zij bij hun familie en ik niet, waren ze soms beter dan ik. Ze moeten aan mijn gezicht iets gemerkt hebben, ze bekeken me, maar vroegen niet wat er scheelde.
Ik voelde dat ik mijn tranen niet meer kon bedwingen, daarom stond ik op en ging naar buiten, daar barstte het eerst voor goed los, ik deed geen moeite om me in te houden en stond als een kleine jongen te snikken. Een tijdje later ging ik terug naar binnen wenste de aanwezigen een goede nacht en stapte op naar het lager.

Tarwe scheppen

2010-07-22T14:23:00.001-07:00

Moeder Schartmann vertelde me eens dat er een lichter met tarwe was vrijgegeven. Het schip was bij een luchtaanval lek geraakt en gezonken terwijl het tegen de kade lag, enkel het dek was nog te zien. Het graan stond onder water en kon dus door de bloemmolens niet meer gebruikt worden, daarom mocht de bevolking er vrij over beschikken. Toevallig was ik samen met Cees, Frau Schartmann stelde voor met z'n drie?n eens een kijkje te gaan nemen, er was misschien een kans dat we wat tarwe konden redden.
We sloegen met een nagel een paar gaatjes in de bodem van twee conservenblikjes en maakten ze vast aan een bezemsteel. Met een geleende fiets voor Cees, ik met die van vader, en moeder Schartmann met de hare reden we naar de binnendok waar het ongelukkige schip lag.
Ter plaatse gekomen zagen we dat we gemakkelijk op de steunbalken van de weggenomen luiken konden zitten en zo met onze schepjes de buit konden boven halen. Vlijtig zaten we het natte graan in een klein zakje te scheppen, vrouw Schartmann stond aan de wal met een jutezak, waar we af en toe die van ons in gingen leeg maken en dan weer onze plaats opzochten. Dat was zo reeds een paar maal gebeurd tot er een Italiaan mijn plaats op de balk had ingenomen. Van op het dek riepen we hem toe dat bij de plaats moest ruimen omdat het ons stekje was, maar hij gebaarde van kromme haas en schepte rustig verder.
Dat kon ik vanzelfsprekend niet over me been laten gaan, ik pakte de balk waarop hij zat beet, tilde hem een stuk in de hoogte en liet hem met een dreun terug vallen. Hij daverde en trilde geweldig en de man van "opgestaan is plaats vergaan," kon zijn evenwicht niet meer bewaren en plonsde in het water. Gelukkig voor hem was het een warme dag en in zijn natte pak verdween hij, nagestaard door de lachende omstanders, want wij waren natuurlijk niet alleen aan de tarweoogst bezig. We schepten nog een poosje verder tot we voldoende bij mekaar hadden en fietsten terug naar Neugraben.
Er werden een paar aardappels geschild en rauw geraspt, dan met het meel gemengd tot een beslag en onze keukenprinses begon kartoffelpuffer te bakken. Cees en ik zetten ons aan de tafel en probeerden de bakkerin bij te houden, de met suiker bestrooide puffers verdwenen als sneeuw voor de zon.
Toen de laatste op de tafel kwam waren we verzadigd tot en met, voor ons was het als een feest geweest.

Aardappelen halen

2010-07-22T14:22:00.000-07:00

Achter de woning van de Schartmanns lag bij de zaagbok een stuk boom om brandbout van te maken Vader was een brave beste man, maar liet die karweitjes liever aan mij over, de enigen die dan hielpen waren moeder en Leni, ik wilde net met zagen beginnen, toen ik moeder zag aankomen. Ze was naar het dorp geweest om aardappelen te halen, ze trok een blokwagentje voort waarin haar patatten lagen. Ik vroeg me af of ze het geleend had of gekocht. Vrouw Schartmann deed me teken dat ik naar de voordeur moest komen om het karretje naar binnen te tillen.
Ik bekeek het gerij en vroeg hoe ze er aangekomen was, in plaats van daar op te antwoorden, zei ze dat er in het hok een pot verf stond en er borstels bij lagen. Het wagentje moest zo vlug mogelijk geschilderd worden, toen ik daarmee bezig was, vertelde ze me dat ze vijfentwintig kilo piepers had kunnen kopen. Dat was voor haar een hele vracht, toen ze uit de winkel kwam stond daar een leeg blokwagentje. Dat was de oplossing, ze legde er haar zak in en kwam er gewoon mee naar huis, "a' la guerre comme a la guerre, "was de laatste maanden haar slogan geworden. Ik voelde me niet eens medeplichtig, het mooist van al, 't was grijze verf, dezelfde kleur dus waarmee de Duitsers in Belgi? de door hen aangeslagen voertuigen schilderde.
Ik was weer met ??n of andere karweitje bezig en moeder Schartmann las in de krant dat er in Buxtehude, voor een bepaald nummer aardappelen en suiker te bekomen waren. De vroegere rantsoenkaarten waren afgeschaft en vervangen door een blad met zegels genummerd van ??n tot vijftig. Dan verscheen er in de krant een bericht dat men voor nummer zoveel allerlei voedsel kon kopen. Bijvoorbeeld een pond boter, tien kilo patatten een half pond suiker en drie kilo brood.
De bevoorrading werd die tijd erg gestoord door tiefflieger, de Engelsen en anderen waren reeds zo ver gevorderd in Duitsland, dat hun jachtvliegtuigen door de verkorte afstand, bestendig in de lucht hingen, ze waren heer en meester van het luchtruim.
Ze beschoten alles wat zich op de wegen bewoog, en als men zich dan verplaatste moest men de jagers, die heel laag overkwamen in de gaten houden en vlug dekking zoeken. Die dag waren er dus voor het nummer aardappelen en suiker te koop.
Met de fiets gingen we op weg, we waren reeds een flink stuk opgeschoten toen een paar politieagenten ons lieten stoppen en vroegen waar we naartoe wilden. Ik moest mijn pas en verlofbriefje tonen, dat laatste had ik natuurlijk niet. Advocaat Schartmann kwam in actie en begon uit te leggen, dat ik bij baar man werkte en dat hij het werk zo geregeld had, dat hij wel een paar uurtjes alleen verder kon. Maar, voegde ze er aan toe, we mochten niet te lang wegblijven omdat hij mijn hulp nog kon gebruiken om nog dezelfde dag het huisje klaar te krijgen. Ze stond te fantaseren dat het kletterde, maar het had zo overtuigend geklonken, ik geloofde het bijna zelf, dat de agenten ons niet langer wilden ophouden. We waren er beiden wel van geschrokken en reden verder zonder nog iets te zeggen. In die periode was het zeer gevaarlijk, om zonder verlof van de baas het werk te verlaten. Die politiemannen zullen hoogstwaarschijnlijk niet de kwaadste geweest zijn, gelukkig maar voor mij.
Russen.
Degene die er in Fritsenland wel het slechtste aan toe waren, waren de Russische krijgsgevangen.
Van zodra ze gevangen genomen waren werden ze reeds bestolen. Hun lange winterjas, laarzen en handschoenen waren de eerste stukken die door de Duitsers werden afgenomen. Er stierven honderdduizenden Russen onderweg, van kou en honger en diegene die we in Hamburg zagen op de werf, droegen de meest verschillende jassen, broeken en mutsen. Het leek wel een cocktail van uniformstukken van al de legers van Europa, ййn ding viel op, er waren praktisch geen gevangenen die nog laarzen droegen. De meeste hadden houtschoenen aan, dat was een houten zool en het bovenste was een stuk zeildoek.Sommigen baggerden zelfs door de sneeuw op sleffers met een houten zool, wat die mensen moeten afgezien hebben. Een tijdje werkten er Russen op de werf, die gingen een half uur vroeger dan wij naar hun kamp. Vlak naast het Rethelager.
Wij waren zeker een half uur in ons lager, als de gevangenen eraan kwamen. Het verschil, wij gingen van de werf langs de kortste weg naar huis (?) en met de Russen paradeerden de Fritsen door zoveel mogelijk straten. Ze wilden de bevolking laten zien, hoe de bolsjewisten eruit zagen. Vuil, niet geschoren en gekleed als voddenrapers.
Op de werf zag ik eens een Rus of vijf die een balk droegen, ze kwamen ermee aangesjokt en vlak bij de elektriciteitscentrale lieten ze hun vracht op de grond vallen en gingen erop zitten. E?n van hen nam een blad van een gazet en scheurde er een stukje af, terwijl de anderen in plooien en zakken van hun jas zaten te grabbelen. Vanuit de deur van de centrale hield ik ze in de gaten en zag ze allen een plukje tabak of een peukje tevoorschijn halen en dat naar de man met het papiertje brengen. Die rolde er een sigaret van, deed een paar trekjes en gaf ze dan door aan de volgende op de balk. Zo ging het dat ganse rijtje af en de laatste man bracht de ver opgerookte sigaret terug naar de eerste gevangenen. Zo gaven ze het sigaretje door tot er nog maar een stompje over was, dat werd dan uitgedrukt en verdween in een plooi of zak voor de volgende maal.
De schildwacht stond er geduldig bij te zien, toen de sigaret opgerookt was, gaf hij het bevel dat ze moesten voort maken. Een van de Russen was niet rap genoeg naar zijn zin, hij brulde hem aan en gaf hem een klap in het gezicht.
De gevangene bewoog geen spier en zei tegen de bewaker in gebroken Duits, "dat kunt ge nu nog doen, maar dat duurt niet lang meer." De Duitser reageerde hier niet op en deed teken dat ze verder moesten, zwijgend sloften de Russen weg. Ik had die jongens wel een paar sigaretten willen geven, maar contact met krijgsgevangenen was ten strengste verboden en ik wist niet wie er ergens aan een deur of venster stond te kijken.

Rookwaren

2010-07-22T14:21:00.000-07:00

Vanaf september '44 was het gedaan met de pakjes van thuis, zoals met alle post trouwens, dus ik kreeg geen tabak meer gestuurd en moest het stellen met ons lagerrantsoen. Ik was geen verstokte roker maar twee sigaretten per dag, daar door zou je niet aan de nicotine verslaafd worden denk ik. Op een keer had ik nog een peuk van een paar centimeter in mijn zak zitten, ik was onderweg van de Howaldt naar het Rethelager. Terwijl ik verder stapte voelde ik het eindje sigaret en kreeg goesting om het op te roken. Ik haalde het uit mijn zak bekeek het en dacht, als ik het nu eens oppruimde, dat duurt langer en heb er meer aan, een goed gedacht is alles. Ik ontdeed het peukje van het papier en stak het in mijn mond, toen ik er een paarmaal op gekauwd had, mensen lief, kreeg ik me daar een gevoel.
Het was of heel mijn lichaam in opstand kwam, ik werd kotsmisselijk, ik was zo ziek als een hond en stond even later aan de kant te braken, dat het niet mooi meer was. Ik nam me voor om nooit meer te pruimen, dit was ter erg geweest.
In de haven van Hamburg was er eens een schip gekelderd, waarvan een gedeelte van de lading uit tabak bestond. Met natte tabak kunnen de fabrieken natuurlijk niets aanvangen en men verdeelde de natte bladeren onder de werknemers van de verschillende scheepswerven.
We kregen ieder ongeveer een kilo van de doorweekte tabak, in iedere kamer van het lager leek het een eest waar men tabak droogde. De bladeren koekten aaneen en waren niet uit elkaar te trekken, met een mes maakten we de lagen zo dun mogelijk. Dat wreven we door de handen en het resultaat stopten we in onze pijp, de smaak viel best mee. Bij gebrek aan sigaretten kregen we eens een pakje wat ze noemden "magorka." Dat was zogezegd Russische tabak, maar had met die geurige bladeren niks maar dan ook niks te maken. In het pakje zat van alles, gekapt stro of gras en vogelenzaad waren de hoofdbestanddelen. Als ge dat spul in je pijp stopte, mocht ge die niet meer vullen dan de helft. Het was ook moeilijk in brand te krijgen en terwijl je daar mee bezig was rees de magorka omhoog zoals brooddeeg, als hij boven de kop van je pijp uitstak, kon je nog een trekje doen en dan zakte alles in elkaar en de pijp was uit.
Muntthee kon je ook roken, enkel in de pijp natuurlijk, de blaadjes werden in de hand fijn gewreven tot ze klein genoeg waren om in onze pijp te kunnen. Het enige nadeel, er was niet veel smaak aan en de enige vergelijking met tabak was, dat je het kon aansteken en dat het niet geurig rook maar stonk. Als je te rap achter elkaar een paar pijpjes rookte kreeg je er blaren van in je mond. Nee, dit experiment was geen succes en we stopten er mee na het eerste pakje.

De Brief

2010-07-22T14:12:00.001-07:00

De brief die ik in Mei 1944 kreeg was echt een verrassing. Er staken papieren bij van een notaris, die meldde dat ik op zes juni op zijn kantoor moest aanwezig zijn, om samen met mijn vrouw een akte van gift te ondertekenen. Wij zouden dus een papier laten opmaken, waarmee wij al onze bezittingen zouden afstaan aan elkaar als er met een van ons wat moest overkomen. Die papieren waren door een beedigde tolk ook in het Duits vertaald. Eerst begreep ik er niets van, al onze bezittingen en we hadden toen zo weinig.Maar nadat ik de datum van de afspraak eens goed bekeken had ging er een lichtje aan in mijn bovenkamer. Die dag zou ons kleintje één jaar oud worden en daarvoor had mijn vrouwtje die kosten gedaan van notaris en tolk. Ik ging met het bundeltje naar personeelszaken op de Howaldt. Ze werden daar bestudeerd en niemand snapte wat het betekende, tot er een bediende zei, "dat moet zowat zijn als een erbschaftangelegenheit.
Hoera het was gevonden. Van hen kreeg ik een verlofbrief voor een paar dagen, maar het "Arbeitsfront" moest het goed keuren. Ik ging ernaar toe en stapte rechtstreeks naar de Duitse afdeling, die hadden daar meer te zeggen dan hun Vlaamse collega's. Ik toonde mijn papieren aan een bediende die me zei dat ik op de afdeling van de Vlamingen moest zijn. 'Het is hier toch het Arbeitsfront" vroeg ik, maar de man hield voet bij stek, tot zijn baas zich ermee kwam bemoeien. Hem legde ik uit wat er gaande was, toonde hem de officiele papieren, er stonden veel stempels met hakenkruizen op, en vroeg de brave man of hij mijn Duits niet verstond. Hij begon te lachen en zegde me "Sie brauchen kein dolmetscher" bladerde de papieren door en stempelde ze af dat was dus tot zover in orde, maar... voegde hij er aan toe, we moeten nu een toelating van het Ministerie van Binnenlandse zaken krijgen en dat kon een paar dagen duren.Zo blij als een kermisvogel ging ik terug naar het lager, ik had echter te vroeg gejubeld. Een week later kreeg ik een brief uit Berlijn waarin vermeld stond dat ik niet in verlof mocht gaan.
De ontgoocheling was te groot, er was echter niets tegen te beginnen, dat epistel was ondertekend door Himmler himself.
Wat was nu de reden, die tijd mocht men nog enkel met de trein reizen als het minder dan honderd kilometer was om kolen te sparen, zo werd er tenminste uitgelegd. Ik dacht dan dikwijls aan dat liedje: 'Een mooie droom is vlug voorbij" en ons kleintje moest maar verjaren zonder haar vader. Wat de Duitsers toch allemaal verzonnen om de mensen verdriet aan te doen en te pesten, ongelooflijk... maar waar.

Hamburg na Operatie Gommorah

Dak herstellen

2010-07-22T14:11:00.001-07:00

Alhoewel Neugraben lang gespaard was gebleven van bombardementen, kreeg het op het laatst van de oorlog toch een flinke veeg uit de pan. Toen het gebeurde zaten we in onze lagerbunker, maar we hoorden dat het verdomd dicht bij was. Onze eerste gedachte was, ze zullen toch de huisjes waar wij zo aan gezweet hebben, met de warme zomerdagen natuurlijk, met de koelere dagen pasten we wel op, niet plat gegooid hebben zeker. Dat was gelukkig niet het geval, maar de dorpskom hadden ze erg te pakken genomen zou blijken. We zaten reeds een hele tijd in de kamer toen er een jongen kwam vertellen dat men daar hulp vroeg.
We waren niet erg enthousiast voor dat werk, maar toen hij er bijvoegde dat er al hulpploegen ter plaatse waren en dat er een veldkeuken stond veranderden we van mening. Met een paar kamergenoten trokken we erop af, op een afstand kwam de geur van de keuken ons al tegemoet. We kregen er honger van en het eerste wat we deden, je raad het al, we gingen aanschuiven voor een portie dikke soep. Men had ons echter door toen we dat nog eens probeerden, we konden nog te eten krijgen, maar eerst moesten we gaan helpen, "ordnung muss sein."
We kwamen wat verder in de straat die het ergste getroffen was, we keken onze ogen uit, de verwoesting was enorm. In de bomen langs de weg zagen we stukken mensen en dieren hangen, het was een gruwelijk zicht. Een man van de luftschutz nam ons mee naar de winkel, daar ging men binnen langs een inrijpoort die niet onderkelderd was. In de kelder onder de winkel zaten tijdens de aanval verschillende personen te schuilen, een vrouw daarvan was door de luchtdruk, door de muur tussen de ingang en de winkel geslagen. Hoe het mogelijk was weet geen mens, haar bovenlichaam was naakt en we zagen dat het vel van haar rug, helemaal samen in haar nek terecht was gekomen, 't was net een trui die ze wou uittrekken. De Luftschutzman wou dat we ze wegbrachten, hij zou voor een draagberrie zorgen. We bleven staan wachten en toen hij verdween besloten wij dat ook te doen, zo een karweitje was niks voor ons.
Wat verder de straat in riep iemand ons om mee pannen op zijn dak te leggen, die waren er voor bijna de helft afgeblazen, dat vonden we beter werk dan lijken te versjouwen en besloten hier te helpen. De dakpannen die op het erf van de boerderij lagen werden van man tot man doorgegeven, ik had me net buiten het dakvenster gezet en gaf dus de pannen door van binnen naar buiten, waar de jongens stonden die ze op hun plaats schikten. We waren ongeveer twintig minuten bezig, toen de luftschutzman van op de zolder zijn kop buiten stak. Hij vroeg me of ik geen vier Hollanders gezien had die er pas bijgekomen waren, hij zocht ons natuurlijk voor zijn vieze karwei.
Mijn kamergenoten die in de buurt stonden hielden gelukkig hun mond, ik haalde mijn beste schoolfrans boven water en vroeg met een uitgestreken gezicht "vous dites monsieur" je had zijn kop moeten zien, woedend zei hij "ach Fransozen" en verdween.
Het dak was bijna dicht en we stopten ermee, weer gingen we door de straat en waren zo onder de indruk van wat we zagen aan doden en gewonden dat we er zelfs niet meer aan dachten om nog eens aan te schuiven voor die lekkere soep.
Een paar dagen later wilden diepvliegers dat nog eens zachtjes overdoen en hadden het station bestookt en daarbij een munitietrein, die daar juist reed, in brand geschoten. Tot in het lager konden we horen welke kogels of bommen er door de brand ontploften, geknetter van lichte en zware slagen naar gelang het kaliber. Dat klonk als vuurwerk in onze oren, want we zaten op een veilige afstand en het kon ons niet deren. Het gedonder en gekraak van de brandende munitietrein duurde de hele dag tot een stuk in de nacht.
Na de ontploffing van de laatste granaten, werd het zo stil dat het weer even wennen was aan de stilte van de nacht.

Volksturm

2010-07-22T14:10:00.000-07:00

In het voorjaar van '45 wilde men in Duitsland alle weerbare mannen en jongens die bekwaam geacht werden een geweer of pantzerfaust te bedienen, nog oproepen. Met dit allegaartje van kinderen en bejaarden wilde men de lawine van de Britse, Amerikaanse en andere bondgenoten, tot staan brengen. Men leerde zelfs vrouwen antitankwapens gebruiken, die nieuwe rekruten hebben zoals we weten niet veel kunnen uitrichten. Ze konden enkel het aantal gewonden en gesneuvelden vergroten.
Zelfs de verplicht tewerkgestelde wou men inzetten, niet met wapens maar met spade, troffel en houweel.

Op een morgen kwamen er een paar Volksturmmannen onze kamer binnen. De eerste was een lachwekkend figuur, 't was een klein dik ventje, hij had een geweer over de schouder hangen dat bijna de grond raakte, ik dacht dat het een model uit 1870 was. De anderen waren ook allen tussen de vijftig en zestig, in onze ogen dus oude ventjes. Hun uniformen pasten langs geen kanten en spanden rond hun buikje, één was net een vogelverschrikker. Zijn tenue hing bijna te fladderen, de arme man was net een skelet, in zijn helm had hij zeker een muts steken om hem voor zijn ogen weg te houden. Die ventjes van het Duitse reserveleger, commandeerden ons naar buiten te gaan en ons in rijen op te stellen. Onder hun begeleiding stapten we het lager uit op weg naar de rand van het bos, waar we ??nmansgaten zouden moeten graven. We waren net een eindje op weg en een paar jongens begonnen "Und wir fahren gegen Engeland" te zingen.Ik geloof niet dat het in de Duitsers hun smaak viel, want ze begonnen de zangers te zoeken. Dat was natuurlijk niet moeilijk, kwamen ze echter in de buurt dan namen de mannen voor of achteraan over en zongen verder, na een poosje waren er een paar Duitsers die ermee lachten en was de pret eraf en we gingen zwijgend verder. Boven op een helling, aan de scheiding van het bos en de heide, moesten we ons verspreiden en kwam er een Volksturmer ons uitleggen wat er moest gebeuren. De putten moesten zeventig centimeter breed zijn en ongeveer ййn meter zestig diep, we kregen een spade, een troffel en een houweel.De bodem was niet hard maar door de humuslaag van dennennaalden en bladeren zeer taai, ik sloeg er mijn pioch in zo diep ik kon en trok met een flinke ruk de steel over. Dat was natuurlijk niet naar de zin van de Duitser die Cees, Arie en mij bewaakte. Hij haalde een ander houweel en kwam die stomme auslander eens voor doen hoe het moest gebeuren. Mijn twee kamergenoten begonnen de put te graven en legde het uitgedolven zand netjes op een hoop naast het gat. Weer kwam dezelfde Fritz ons uitleggen dat het niet goed was, we moesten dat zand camoufleren met takken, zodat het niet te zien was uit de lucht. Nu hadden we het zogezegd begrepen en onze oppasser ging wat verder uitleg geven.
Een paar meter van onze put stond een struik, die konden we best gebruiken voor onze camouflage. Cees en ik rukten hem uit de grond (van ver moet te zien geweest zijn dat er een bosje gestaan had) en planten hem op het uitgegraven zand. 't Was natuurlijk weer niet zoals het moest en de Volksturmman kwam het ons voordoen, hij trok de takken uit elkaar en verspreidde ze over het zand en de holte waar ze eerst stonden. Toen onze put zowat zeventig centimeter diep was hadden we geen zin meer in.
We zagen dat er bij ons in de omgeving geen Duitsers meer waren, die toonden een eind verder, andere jongens hoe men "richtig" een éénmansgat moest graven en het met het nodige groen moest verstoppen. Cees liet zich het eerst van de helling glijden en verdween in de heide beneden ons, Arie volgde en toen alles veilig bleef schoof ik ook de helling af We trokken met ons gerief verder de heide in, bij de eerste boerderij die we tegen kwamen, 't zal wel een heikneuter geweest zijn, vroegen we of ze geen belangstelling hadden voor ons houweel, spade en troffel. De boer was ge?nteresseerd en gaf ons ieder een brood van zeker een kilo, eens de koop gesloten zakten we af naar ons lager. De volgende dag verschenen de oude ventjes weer, er moesten nog eenmansgaten gegraven worden, maar we hadden pech, het bleek dat er nog meer jongens zaken gedaan hadden met hun gerief en bij de uitreiking hiervan werden onze naam en nummer van de kamer genoteerd. We hadden die dag nog meer pech, onderweg naar het bos, werd onze groep ingehaald door een auto.
Er steeg een officier uit die de Volksturmers vertelde dat de plannen gewijzigd waren, hun aanwezigheid was dichter bij de stad nodig. We moesten onze schoppen en houwelen weer inleveren en konden terug naar het lager gaan. We hebben die mannen ook nooit meer in ons lager gezien.

Waffen SS

2010-07-22T14:09:00.001-07:00

We kregen de laatste maanden van de oorlog nog meer bezoek dat niet welkom was. Zo kwam er eens een Hollandse SS-er onze kamer binnengestapt. We zaten gewoon wat te keuvelen over van alles en nog wat en keken allen verbaasd, toen hij vroeg of hij zich bij ons mocht zetten. Hij begon ons te vertellen hoe broodnodig het was de gelederen van de SS te komen versterken, om de vijanden van het Derde Rijk te kunnen overwinnen. We bekeken elkaar en vroegen ons af of de man wel helemaal goed was in zijn bovenkamer. We zaten nu al zolang op onze bevrijders te wachten en hadden zeker geen goesting om ze te helpen tegenhouden. De SS-er vertelde dan dat het veel voordelen had om dienst te nemen onder andere genoeg te eten en te roken.
De opleiding was zeer sportief er heerste een sfeer van kameraadschap, de officieren waren echte vrienden voor hun ondergeschikten en nog meer sprookjes die we maar moesten geloven.
Toen vroeg Dirk, een Drentenaar die altijd liedjes zong over smokkelaars, als het zo goed was bij de SS en zo nodig om de gelederen te versterken aan het front, waarom hij dan hier bij ons zat. Ja, repliceerde de man "mijn werk bij de rekrutering moet ook gebeuren" waarop Dirk antwoordde dat hij het wel gezellig zou vinden overal te gaan spreken over dienst nemen en de sportieve opleiding, maar dat hij gaan oorlogje spelen toch in de verste verte niet zag zitten. De SS-er begon uit een ander vaatje te tappen, we mochten vrij tegen hem vertellen wat we dachten van de oorlogssituatie en wat we tegen de Duitsers en SS-ers hadden, het zou onderons blijven, we konden hem vertrouwen. E?n van de jongens, ik weet niet meer wie het was, begon uit te leggen dat alle Duitsers onze vrienden waren en dat we het h6 zo gezellig vonden in het lager. Te eten hadden we in overvloed, en het kleine rantsoen sigaretten dat we kregen was goed voor onze gezondheid.
'Maar..." ging hij sarcastisch verder, "niettegenstaande we hier alles hebben wat we willen, zou ik het toch het liefst dit paradijs voor "auslander" zo vlug mogelijk verlaten en naar huis gaan." De SS-man had stil zitten luisteren, keek de kamer eens rond en verliet met een goedenavond onze barak.
Moeder Schartmann vroeg me eens of ik een bergplaats kon bouwen achter het huis. Ik had er met Cees over gesproken en om materiaal uit te sparen zouden we het hok half ingraven. We zouden de zijkanten van de put bekleden met wat de Duitsers kuhschussplatten, noemden dat waren platen van houtkrullen, zaagmeel en cement. Met het blokwagentje gingen we op stap, we wisten een eind verder op de baustelle een stapel liggen van die koedingensplaten. We stouwden, ons wagentje vol en reden terug richting Schartmann. 't Was een donkere avond en stil, opeens werden we verblind door de koplampen van een open personenwagen. We kwamen dichter met ons karretje en zagen dat de inzittende SS-ers waren. Het eerste wat we dachten was, nu is het gebeurd, betrapt worden met gestolen goed door de SS, we zijn erbij. Het viel erg mee, die mannen vroegen ons enkel de weg naar het station, ik heb verder met Cees onderweg geen woord meer gesproken, maar we hebben wel een heleboel gedacht.
Zonder kloppen kwamen er op een avond vier mannen in de kamer. Twee in politie-uniform en de twee anderen droegen een lederen jas en hoed omdat we niet zouden zien dat het Gestapo's waren. Ze wisten misschien zelf niet dat enkel de geheime staatspolitie zo een zwarte jas en dito hoed droegen, veel geheim was er eigenlijk niet bij. Ze bevolen ons bij onze kast en bed te gaan staan, en begonnen alles te doorzoeken naar wapens. Ze haalden zelfs onze dekens door elkaar en keken onder onze matras. leder mes dat ze vonden bekeken ze of het niet als dolk kon gebruikt worden. In onze kamer vonden ze niets verdacht, wensten ons nog een verdere goedenavond en gingen de volgende kamer op stelten zeten.

Smokkelen

2010-07-22T14:08:00.000-07:00

Zwarte markt werd in Duitsland streng gestraft, men noemde het een misdaad tegen de bevolking en een ondermijning van de rantsoenering. Toch liet ik me eens overhalen om mee de boer om te trekken. Ik zat toen nog in Dammtor, in een kamer naast de onze verbleef er een Antwerpenaar met zijn zoontje van veertien jaar. Omdat zijn tweede vrouw niet overweg kon met de knaap, had hij hem maar meegebracht naar Duitsland. Hij vertelde me dat hij reeds een paar maal aardappelen had gekocht bij boeren in de omtrek. We gingen naar het station en namen de trein naar een dorpje een eindje buiten Hamburg. Op de eerste boerderij waar we aanklopten werden we weggejaagd er werden geen patatten aan particulieren verkocht. Bij de volgende boer nam men ons mee naar de schuur er stonden verschillende zakken aardappelen. De boerin haalde uit haar keuken een klein weegschaaltje en begon de piepers pond voor pond te wegen. We konden ieder vijf kilo kopen, ze woog dus tien keer een halve kilo af en het moest tot op de gram juist zijn. Als het iets te veel was, haalde ze er een grote patat uit en legde er een kleinere in de plaats. Het duurde dus wel even voor we gesteld waren, maar ja... juist is juist, we betaalden voor vijf kilo en kregen geen gram meer.
Op het volgende erf kwam een knecht ons tegemoet, toen we vroegen of we patatten konden kopen, haalde hij er zijn baas bij. Die vertelde ons in geuren en kleuren, dat het ten strengste verboden was om voedsel in het zwart te kopen. Het was de ortsgruppenfuhrer van het dorp, hij stond er voor in dat de leveringen van de oogst reglementair verliepen.
We begonnen hem uit te leggen dat het eten in het lager voor ons niet voldoende was, en dat we dachten dat er van onze rantsoenkaarten een deel verduisterd werd. De boer kon zich wel voorstellen dat er in het lagerbestuur of keuken wel figuren waren die het niet zo nauw namen met de voorraden en hun eigen zakken vulden. Als iedereen eerlijk was en als alles rechtmatig zou verdeeld worden, er volgens hem genoeg voedsel in het lager zou zijn. Hij liet zijn knecht een emmer aardappelen halen en vulde er ons kopzakje mee, geld wou hij niet aannemen, maar we moesten beloven het nooit meer te doen. We zouden last kunnen krijgen met de polizei, voegde hij eraan toe. Op de trein terug naar de stad, werden we door verschillende medereizigers bekeken, die zich misschien wel afvroegen wat er in die zakjes zat. Het was wel een spannend halfuurtje, gelukkig kwam er geen politie controleren. Het was toch een hele opluchting wanneer ik mijn patatjes in mijn kast kon opbergen. Ik heb toch maar afgezien van verdere smokkeltochten, het was me veel te link.
Eens was ik zo gek om me ?s nachts langs een schuif in de aardappelkelder van de keuken te laten glijden. Een jongen uit de kamer zat achter een struik, en hield de nachtwaker die over en weer ging over de brede weg die dwars door het lager liep, in de gaten. Toen ik met de gevulde zakjes, tevoorschijn kwam, moesten we even stil achter het bosje blijven zitten tot de oude waker, een eind voorbij was en we veilig de weg konden oversteken en zo vlug mogelijk in onze kamer te verdwijnen. Ik hield het bij die ene keer, ik had ondervonden dat het veel te gevaarlijk was. Maar ja, als ge honger hebt, werken je hersens niet meer normaal geloof ik.

De heftschutzgrabe

2010-07-22T14:05:00.001-07:00

Hoe de berichten zich verspreidde over de vordering van de geallieerden was me geen raadsel, dat ging als een lopend vuurtje. Hoe men het te weten kwam echter wel, ik veronderstel dat er in het lager één of meerdere radio's verborgen waren, waarmee men de BBC beluisterde. Want volgens radio Hamburg deden de Duitse legers niets dan de aanvallen afslaan en de vijanden terug drijven. Het ging de Pruisen zogoed dat ze in 't begin van 1945 niet alleen de Hitlerjeugd en de Volksturm mobiliseerden, maar ook vrijgestelden van legerdienst opriepen. Vader Schartmann en Franz Forbrick, beiden een stuk boven de veertig, mochten hun vaderland gaan dienen, ze hadden er alle twee behoorlijk de pest in natuurlijk. Een paar dagen voor hij moest vertrekken, nam Franz me even apart en vroeg me of ik zijn vrouw en twee zoontjes, wou helpen in geval van nood. "Jozef, ik geloof niet dat gij vrienden in de steek zult laten," voegde hij eraan toe, en ik overtuigde hem ervan dat hij gelijk had.
Iedere keer dat er vooralarm gegeven werd, dat was op uitzonderingen na, vijftien minuten voor het vuurwerk losbarstte liep ik naar de baustelle. Frau Forbrick stond dan reeds klaar om met de kinderen naar de luftschutzgrabe te gaan.
Ik nam de kleinste op de arm en zij de oudste bij de hand, en voorzien van een valiesje met papieren, rantsoenkaarten en haar huishoudgeld, liepen we naar de bunker. De eerste keer waren er een paar Fritsen die reclameerden, de toegang was volgens hen verboden voor auslander. Er zaten echter verschillende Duitse vrouwen die me al een hele tijd kenden, omdat ik met hun man had samen gewerkt aan de huisjes van de siedlung Het protest werd dus vlug gesmoord en we namen plaats achter in de schuilkelder die spaarzaam verlicht werd. Toen het luchtafweergeschut begon te bulderen, kropen de jongetjes dichter bij mij en hun moeder, andere kinderen begonnen te zeuren of zachtjes te wenen.
Frau Forbrick probeerde haar zoontjes gerust te stellen, ik zag hun angstige oogjes en wou daar wat aandoen, ik wilde hun aandacht afleiden en begon met mijn handen schaduwbeelden te vormen op de achterwand van de schuilkelder. Dat stelde in het begin niet veel voor, tot ik het eindelijk klaar kreeg een vogel, een hondenkop en nog een paar figuren op de muur te krijgen. De twee jongetjes gaven zo enthousiast commentaar, dat er een paar anderen kinderen wat dichter bijkwamen om beter te kunnen zien wat er gebeurde. Als ik iets tevoorschijn bracht, waarvan ik zelf niet zag wat het moest uitbeelden, hoorde ik de kinderen tegen elkaar uitleggen wat het was. Een fantasie dat die hadden, ik was soms stom verbaasd als ik hoorde wat ze op de wand zagen.
Het voornaamste van de vertoning was dat hun aandacht werd afgeleid van het gebeuren buiten, ze kniesden niet meer en waren veel rustiger, hetgeen uiteindelijk de bedoeling was. Ik hielp Frau Forbrick verschillende keren met haar kroost naar de schuilkelder, we hoorden van de buren ook geen opmerkingen over "die Belgier." Het mooist van al, we waren nog maar net gezeten, of er kwamen al jeugdigen naderbij om mee van de silhouetten te genieten.
Frau Forbrick toonde haar dankbaarheid voor mijn hulp op een originele manier. Een paar jaar na de oorlog bezocht ik met mijn vrouw en twee dochtertjes de familie Schartmann. We gingen ook eens op koffievisite bij de Forbrick, het deed me goed die vrienden nog eens terug te zien. We haalden natuurlijk herinneringen op van toen. Van die trieste tijd en netelige toestanden, waar we nu konden om lachen.
Die paar dagen van ons verblijf in Neugrupen waren snel voorbij, moeder Schartmann vergezelde ons naar het station. We waren nog maar even onderweg of één van de zoontjes van Franz kwam ons nagelopen met een grote bos bloemen voor ons Jetje.
Moeder Schartmann stelde voor om de ruiker mee naar huis te nemen, het zou voor ons te lastig zijn in de trein. Daar wou mijn vrouwtje niet van weten en we brachten de bloemen mee naar Deurne.

Achter de Falkenberg

2010-07-22T14:01:00.002-07:00

Op een zondag gingen we met een paar jongens van de kamer een wandeling maken. We trokken achter de Falkenberg het bos in. Babbelend over koetjes en kalfjes wandelden we tussen de dennen en genoten van de frisse lucht. Hier dachten we niet aan het lager en de oorlog omdat het in het woud zo vredig en stil was. Het was of we de spanning van de dagelijkse sleur hadden achter gelaten in de barak. We liepen zo al een hele tijd door de mooie omgeving en plots werden we herinnerd aan de ware toestand.
Een eind van de wandelweg, zagen we een batterij schijnwerpers en een paar barakken waar de luftschutzhelfers in en uit liepen. Zo te zien waren ze allen een stuk jonger dan wij, het waren leden van de Hitlerjugend die hun steentje moesten bijdragen bij de luchtverdediging. We wandelden gewoon verder tot we door een holle weg liepen en in de hoogte, een afsluiting van prikkeldraad opmerkten. Nieuwsgierig als we waren, klauterden we naar boven en kregen in de gaten dat het de grens was van een lager gelegen oefenterrein voor pantsers. Het moet met de benzinebevoorrading daar triestig gesteld geweest zijn, de tanks waren uitgerust met een houtketel, zoals er in Antwerpen veel auto's en vrachtwagens rond reden, tot zelfs een tijd na de bevrijding.
We lagen op onze buik een poosje naar de oefeningen te kijken, we vonden het echter niet zo interessant en keerden door het bos terug naar het lager. Onderweg hadden we het erover dat de oorlog nu toch echt op zijn einde liep, als ze nu al geen benzine meer hadden voor hun oefentaks moest de brandstof wel schaars geworden zijn.

Begroeting.

2010-07-22T14:01:00.001-07:00

Het moet daar ergens in de buurt geweest zijn dat we naar de oprukkende Engelsen gingen kijken. In het lager hoorden we dat Hamburg gecapituleerd had, en dat de Britten over de baan van Buxtehude naar Hamburg reden om de stad te gaan bezetten. Ze kwamen dus voorbij Neugraben en dat wilden we zien, we gingen door het bos naar een heuvel waar we van op die hoogte, de lager gelegen weg konden zien.
De versperringen door de Duitsers aangelegd, waren door hen zelf zover afgebroken dat de militaire colonne ongehinderd voorbij kon. Na een poosje wachten kwamen er een paar Engelse gepantserde voertuigen gevolgd door camions soldaten aangereden.
Met blijdschap in onze harten stonden we te kijken tot ??n van de "Tommy's" ons in de gaten kreeg, hij zal dat verdacht gevonden hebben en even later vlogen de kogels rond onze oren. Het was in ieder geval voor ons te dicht bij, dat was niet de begroeting die we verwacht hadden en als de bliksem zo snel poetsten we de plaat en verdwenen als hazen in het woud. We liepen zonder ??n keer te stoppen tot in het lager, waar we zwetend en hijgend op ons bed gingen liggen, om bij te komen van de onverwachte belevenis.
Eindelijk thuis.
Toen ik op 28 mei 1945 mijn vrouw en kindje in mijn armen kon nemen, mijn ouders kon begroeten en in de ouderlijk woning binnenstapte, was dat maar het begin van mijn thuiskomst. Mijn thuis was eigenlijk aan de overkant van de straat waar Jetje en ik op twee kamers woonden. Om met haar en ons kindje alleen te zijn moesten we dus nog wat geduld oefenen.

Jetje en Marie Louise Horemans

Eindelijk thuis

2010-07-22T13:57:00.001-07:00

eindelijk thuis,...,
Alhoewel ik niet veel honger had, werd me wat te eten voorgezet, witbrood en echte koffie, voor mij een echte weelde. Moeder, vader, mijn vrouwtje... allen in de kamer, geraakten op mij niet uitgekeken. Ons kleintje stond op een afstandje te loeren. Ze vroeg zich hoogst waarschijnlijk af, is dat nu die pa die ik iedere avond een nachtzoentje wou geven. Het was haar gewoonte, voor ze ging slapen een foto van mij een kusje te geven. Nu zat ik daar veel groter en zag ik er niet zo fris uit, het zou voor ons allen een hele aanpassing worden.
Tussen twee beten in moest ik natuurlijk op hun vragen antwoorden, ze wilden horen hoe ik thuis gekomen was, hoe het ginder in Hamburg toeging, of ik veel honger geleden had. waar ik me bevond tijdens die aanval op Hamburg, of het nu echt zo verschrikkelijk geweest was en nog veel meer. Terwijl ik zo zat te eten en te vertellen, kwamen er nog buren en familie binnen, om de verloren zoon te begroeten. Weer dezelfde vragen en dezelfde antwoorden, eindelijk werd het een beetje rustiger en kon ik me gaan wassen en scheren. Jetje en ons moe hadden mijn valies en rugzak buiten op de koer gezet en begonnen mijn spullen te bekijken, tussen een wasmand en de vuilbak.
Zowat de helft van mijn ondergoed, sokken en hemden, waar ik zo zuinig op geweest was en die ik zo goed mogelijk onderhouden had, verdwenen in de vuilbak. Dit was niet meer wit te krijgen, dat was niet meer te herstellen, ze vonden het misschien al een hele prestatie, dat ik geen luizen of ander ongedierte had mee gebracht.
Wie weet wat ze misschien gehoord hadden, van mannen die naar huis gekomen waren met een hoop ongewenst gezelschap. Toen dit gebeurd was en ik me gewassen en geschoren had, ging ik met mijn vrouwtje naar onze woning om me helemaal te verschonen. Het was een heerlijk gevoel weer echte zuivere, door een vrouw verzorgde klederen aan te trekken. Het was een heel ander zicht toen ik me daarna in een spiegel bekeek, ik zag er een stuk beter uit dan toen ik een paar uur geleden bij hen binnenstapte. Die nacht sliep ik na zo een lange tijd, weer in mijn eigen bed en voelde me niet meer alleen.
's Anderendaags zat ik met mijn vrouw en dochtertje te ontbijten, eindelijk met ons drie samen, ik kon het haast niet geloven. Opeens begint er een sirene te gillen, zonder na te denken sprong ik recht, stormde de kamer uit en was reeds op de trap om naar de kelder te lopen, toen ik ons Jetje hoorde roepen 'h? waar ga je naartoe?" Ik stopte en keerde terug, een alarmsignaal en de stem van mijn vrouwtje dat ging niet samen, mijn schrikreactie was over. Terug aan tafel zat ik wat schaapachtig te lachen, toen zij me verte!de wat er nu eigenlijk was gebeurd. Door onze straat reden af en toe zware opleggers met tanks van de Engelsen of Amerikanen naar de dokken, om verscheept te worden.
Om botsingen met de tram te vermijden, lieten de chauffeurs dat akelige, doordringende geluid horen, waar ik zo van geschrokken was. Deze gebeurtenis was voor mij een eerste les in aanpassing aan een normaal vredig leven. Ik moest me thuis heel anders gedragen dan in het lager, maar dat leerde ik tamelijk vlug.
Mijmeringen.
Na het herlezen van de herinneringen uit Duitsland, moet ik tot de vaststelling komen dat ik enkel over de beste dagen geschreven heb. De beste dagen wil niet zeggen, goede dagen, want die waren er eigenlijk nooit. Zelfs niet de dagen dat ik onderweg was, in mei 1945, naar huis. Over de miserie, ellende, wanhoop en verdriet is het ook moeilijker dit te verwoorden. Je gevoelens op papier zetten is niet eenvoudig. De tijd dat ge de dagen gewoon over je laat komen, je ziet geen uitweg, de oplossing ontbreekt, je kunt niet berekenen hoelang die doffe ellende nog gaat duren. Ge moogt niet denken aan diegenen die ge hebt moeten achterlaten, het helpt toch geen zier, het moeilijkste waren de laatste negen maanden zonder post. Van de voor jou liefste op de wereld verneem je niks meer, je leest dan in de krant, dat Antwerpen beschoten wordt met de V-wapens.
Je mag er niet aan denken dat er met je vrouw of kindje wat zou kunnen gebeuren. Dan verval je in een onverschilligheid, je schakelt je hersenen uit en denkt enkel aan stomme dingen. Welke soort kool zal er vandaag te eten zijn of wanneer zal ik eens wat ondergoed wassen of sokken repareren of ja, voetlappen flink spoelen. Dan ga je van het lager naar het bos of de heide loopt daar door de natuur, maar je ziet van al het mooie, de bomen struiken en dieren niets. Te hersenen nemen het niet op, ze zijn leeg en willen niets bevatten. Te hele lichaam functioneert automatisch, je wandelt als een robot door de natuur, waar je niks van merkt. Dan ga je daar ergens zitten, kijkt rond maar je ziet eigenlijk niet het minste, je zit er wezenloos te turen en in gedachte ga je ver weg van die plaats.
Je tracht je voor te stellen wat ginder thuis gebeurd, 't is heel moeilijk, je bent er al zo lang weg. Vergelijken met wat hier gebeurd in het lager kan niet, hier is het een samenraapsel van mensen die eigenlijk met elkaar niets te maken hebben. Ze leven enkel in dezelfde houten barakken, zitten samen hun prakkie naar binnen te werken en gaan gezamenlijk tegen hun zin naar de baustelle, gewoon lotgenoten dus, hoogst waarschijnlijk met dezelfde gedachten en hun eigen problemen, waarvan ze zo weinig mogelijk laten merken. Ze dulden eikaar omdat het niet anders kan, er wordt wel gebabbeld en soms gelachen, maar dat heeft geen diepte het blijft oppervlakkig en gewoonlijk eentonig bijna altijd dezelfde onderwerpen zonder gevoel of medeleven.
Ze hebben hun eigen bekommernissen.
Na een poosje mijmeren ga je weer naar het lager, je voelt je een beetje opgelucht, je gedachten aan thuis hebben je het besef bijgebracht dat het niets helpt te kniezen. Die trieste periode in je leven moet toch eens voorbij geraken, die harde noten moeten gekraakt worden en als we hier kunnen vertrekken, kan het alleen beter worden. Met die gedacht in je hoofd vat je weer wat moed om door te bijten, je weet enkel niet hoelang het nog zal duren voor je je liefsten in je armen kunt nemen.
Dat was ??n van de moeilijk dagen, je hebt daar in het bos de tranen wel over je wangen gevoeld, maar je moest je niet schamen je zat er alleen, wat luchtte dat op.

Gelukkig zijn niet alle dagen zo,
je kan niet iedere dag lopen kniezen,
je zou er echt gek van worden.
Je dacht dan waar aan het Duitse liedje:
"Es geht alles voruber".

Einde

Petrus Josephus Horemans (intro)

2010-07-17T03:44:00.001-07:00

Mijn overgrootvader vertrok in augustus 1914 naar de Ardennen, om ons land te gaan verdedigen tegen de Duitsers die op het punt stonden aan te vallen.

Het Belgische leger hield moedig stand tegen de overmacht, doch het mocht niet baten, de Duitse en Oostenrijkse horde walste over het land, slechts een uithoek van het land achter de IJzer werd gevrijwaard van bezetting.

Dat onze soldaten moedig vochten bewijzen de kaarten die werden uitgegeven in Frankrijk en Engeland.

Petrus Josephus Horemans

2010-07-17T03:42:00.001-07:00

8e linieregiment de Forteresse-3e bataillion

1e compagnie - Stamnummer: 48819

Mijn overgrootvader sneuvelde in de eerste dagen van de Grooten Oorlog, onder een regen van Duitse 420mm bommen, verbrand over zijn ganse lichaam, zelfs zijn kameraden konden hem niet herkennen.
Hij stierf in de heuvels van de Ardennen, nog voor de strijd in Flanders Fields, maar toch, geef ik hem dit gedicht, omdat we nooit de verschrikkingen van de oorlog zouden vergeten!!!

Voor een naamloos graf staat zij

De moeder aller moeders

Droomt een bloem op de steen

Van haar verloren zoon

In haar ooghoeken kleeft

De kleur van bloed

Gestold in bitterheid

Van niet-vergeten

Wie treurt er om de doden?

Waarheen vloeit het verdriet?

Alleen de wind luistert naar

Het zuchten en gefluister

Hij prevelt gebeden

Verdwaasd en vol ongeloof

Ergens in een kamer huilt een vrouw

Kromgebogen en stokoud

Ze zit voor het raam

Ziet auto's voorbijrazen

Haar adem hapert in een ver verleden

Blijft hangen bij een vader en een zoon

Dit gedicht is op vraag van Horemans Willy geschreven door Liliane Melis
En word opgedragen aan alle Belgische gesneuvelden
die begraven zijn zoals zijn overgrootvader Horemans P.J.
als onbekend soldaat.

De Duitse inval in Belgie

2010-07-17T03:39:00.000-07:00

Augustus 1914
Luxemburg was het eerste land dat de Duitsers op hun marsroute tegenkwamen. Het moest volgens de Duitse plannen onmiddelijk worden bezet. Dit gebeurde in de vroege ochtend van 2 augustus. Duitsland beheerde en controleerde een belangrijk deel van de Luxemburgse spoorwegen, die het Duitse leger voor een snelle opmars nodig had. Berlijn stelde Luxemburg in kennis van het feit dat volgens betrouwbare bron 'Franse strijdkrachten naar Luxemburg in opmars waren en dat men als gevolg hiervan gedwongen was ter beveiliging van de spoorlijnen het groothertogdom binnen te trekken'. Het bleef bij een Luxemburgs protest. De invallende Duitse troepen bezetten allereerst de stations en postkantoren, zorgden voor beveiliging van bruggen en spoorlijnen en bezetten vervolgens het hele land. De Duitse commandant verklaarde het volgende;

'Nadat Frankrijk, geen acht slaande op de Luxemburgse neutraliteit, op 3 augustus de vijandelijkheden tegen Duitsland vanaf Luxemburgse bodem heeft geopend, heeft Zijne Majesteit bevel gegeven dat ook Duitse troepen in Luxemburg opmarcheren'.

Dit was niet waar, de Franse regering had juist strikte orders gegeven om op een afstand van 10 kilometer van de grens te blijven.
Na Luxemburg was Belgie aan de beurt. De ruimte, wegen en spoorwegen die het Duitse leger nodig had lagen allemaal in de Belgische laagvlakte. Om die te bereiken moest de Duitse rechtervleugel zo noordelijk mogelijk de Maas oversteken, en dit moest snel gebeuren. Hier stond de Duitse legerleiding voor een probleem. De toegangspoort tot de Belgische laagvlakte was Luik. De stad was niet alleen een belangrijk verkeersknooppunt maar ook een sterke vesting. De kanonnen konden alle toegangswegen bestrijken. Zolang de stad niet bezet was kon een massale opmars van de rechtervleugel niet doorgaan.

De Duitsers lieten het zware geschut(Skoda 305mm)aanvoeren en ze spoorden de Duitse wapen/staalfabrikant Krupp aan om het 420mm geschut(Dikke Bertha)op tijd klaar te hebben. Ook op diplomatiek vlak werd de druk op Belgie verhoogd. Op zondag 2 augustus overhandigde de Duitse gezant in Brussel een nota waarin werd gesteld dat Duitsland het ten zeerste zou betreuren wanneer het betreden van Belgisch grondgebied door Duitse troepen zou worden aangezien als een vijandelijke daad tegen Belgie zelf. Dit betreden zou slechts een gevolg zijn van het voorkomen van een Franse opmars door Belgie naar Duitsland. De gezant verwachtte binnen 12 uur een duidelijk antwoord van de Belgische regering. In de vroege ochtend van 3 augustus werd aan de Duitse gezant medegedeeld dat; 'de Belgische regering vast besloten was zich met alle haar ten dienste staande middelen tegen iedere aanval op haar rechten te weer te zullen stellen'. De Duitsers gingen over tot onmiddelijke (militaire)actie.

Dezelfde middag van 3 augustus gaf de Duitse bevelhebber von Moltke het bevel tot de aanval. Het bevel behelsde een opmars ten zuiden van de Nederlandse grens langs alle wegen in de richting van Luik, bezetten van de Maasovergangen bij Visé en vervolgens in de nachtelijke uren een offensief ontketenen tegen Luik zelf en haar vestingwerken. De aanvalsformatie onder bevel van Otto von Emmich bestond uit circa 25.000 man infanterie, 8.000 calvaleristen en 124 stukken (zwaar)geschut verdeeld over 6 infanteriebrigades, 3 cavaleriedivisies en 6 compangieën genie(pioniers) en artillerie. De ontwerper van het aanvalsplan op Luik, Erich Ludendorff trad op als verbindingsman tussen de aanvalsmacht en het Duitse hoofdkwartier.

Op 4 augustus even over 8 uur in de ochtend kwamen de eerste Duitse soldaten ten zuiden van Vaals de grens over. Duitse eenheden marcheerden ook op over de weg van het Belgische Moelingen naar het westen. Deze weg lag tussen de grenspalen 42 en 44 en was gemeenschappelijk gebied van Belgie en Nederland. Op deze weg betraden Duitse troepen dus ook Nederlands grondgebied. In de middag vonden bij Visé de eerste gevechten op redelijke schaal plaats. Hier staken de Duitse troepen ook de Maas over. In het zuiden stonden de troepen al voor de Luikse forten, dit ondanks verwoedde pogingen van het Belgische leger om middels springladingen wegen en bruggen op te blazen en zo een snelle opmars probeerden te verhinderen.

De Belgische forten,Position Fortifice de Liege, lagen in een gordel. Twaalf hiervan waren ontworpen door ingenieur Brialmont aan het einde van de 19e eeuw. Ze waren gebouwd ter bescherming van een, door de Duitsers verwachtte, Franse opmars. De forten; Liers, Pontisse, Lantin, Loncin, Barchon, Evegnée, Fléron, La Chartreuse, Chaudfontaine, Embourg, Boncelles, Flémalle, Citadel en Hollogne lagen gemiddeld zo'n 7 kilometer van het centrum af en ongeveer 4 kilometer van elkaar. Het waren waren kolossen van beton en staal grotendeels ondergronds en bovengronds met geschutskoepels. In de fortengordel waren ook de oude forten Citadel en La Chartreuse opgenomen, deze waren echter van mindere betekenis. In de hele gordel bevonden zich circa 3.000 Belgische soldaten onder bevel van Georges Leman. Om de tussenliggende ruimte te kunnen verdedigen kreeg Leman de beschikking over de 3e Legerdivisie en de 15e gemengde brigade uit Namen, vier infanterieregimenten, 500 burgerwachten en de beammingen van de vestingen, in totaal ongeveer 32.000 manschappen. De vestingen hadden in totaal 250 stukken modern geschut, 100 sterk verouderde stukken geschut en circa 30 machinegeweren. De tussenruimten tussen de forten waren versterkt met loopgraven en schansen. Het was de Belgen duidelijk waar het zwaartepunt van de Duitse aanval zou zijn namelijk een snelle opmars om in de ruimte tussen de forten te penetreren. Deze aanval moest bij voorkeur in de nacht plaats vinden om zo zich aan de waarnemers te kunnen onttrekken. De aanval zou bovendien snel moeten plaats vinden om de Belgen geen gelegenheid te bieden om in de ruimte verdedigingswerken op te richten.

Op 5 augustus was het dan zover. De Duitse aanval op de meest oostelijk gelegen forten met infanterie en geschut. De aanval werd een mislukking, de infanterie leed zware verliezen en de granaten van de artillerie kwamen niet door het gewapend beton heen. Daarom werd er een offensief gelanceerd op Luik zelf. Vanuit het noorden, oosten en zuiden drongen Duitse troepen de ruimten tussen de forten binnen. De aanval in het centrum werd een groot succes. Tegen middernacht verzamelden zich de Duitse troepen van de 14e brigade onder bevel van von Wussow, bij Micheroux, deze brigade moest tussen de forten Fléron en Evegnee heenbreken. Om 01.00 uur in de ochtend van 7 augustus begon de opmars, de kanonnen van het fort Fléron zwegen. Dit was een wonder van God zou Ludendorff later schrijven. De brigade stuitte echter wel op eenheden van de Belgische 3e divisie. Met name in de dorpen ten oosten van Luik en in de heuvels werd zwar gevochten. Ondanks deze gevechten rukte de 14e brigade op. De brigadecommandant von Wussow kwam om. Bij Retinne nam Ludendorff het bevel over en na hevige straatgevechten in Queue du Bois bereikte men in de middag de heuvels ten oosten van Chartreuse, men trof er lege dorpen aan. De bevolking was massaal gevlucht. Van de reslutaten van de andere Duitse eenheden was tot aan 7 augustus niets bekend. Men besloot om alleen met de 14e brigade de stad binnen te trekken. In de vroege ochtend werd La Chatreuse bezet en via twee niet vernietigde bruggen trok men Luik binnen. De honderden verdedigers gaven zich over. Even later kwamen ook de andere Duitse eenheden de stad binnen. In de stad werden verschillende burgers zonder pardon doodgeschoten op verdenking van terreur tegen Duitse soldaten. Tegenstand was er niet meer. De Begische vesting bevelhebber Leman trok zich terug om zich bij het veldleger bij Leuven te voegen. Luik was gevallen, de forten echter niet.

Hier bracht echter het zware Duitse geschut verandering in. Fort Evegnée viel op 11 augustus, gevolgd door Chaufontaine, Embourg en Pontisse op 13 augustus. Op 14 augustus Boncelles en de laatste op de linker Maasoever, Fleron, op 15 augustus. Leman bevond zich in fort Loncin. Om dit fort te nemen trokken 36 paarden een 420mm kanon dwars door Luik om het in stelling te brengen tegen fort Loncin. In de namiddag van 15 augustus werd het fort Loncin getroffen door een Duitse 420mm granaat(800 kg) die midden in de munitieopslag met o.a. 12000 kg kruit, ontplofte. Het fort werd van binnenuit opgeblazen. Dit kostte de meeste verdedigers het leven. Commandant Georges Leman werd bewusteloos overgedragen aan von Emmich. Leman verzocht de Duitse bevelhebber om in zijn rapport te vermelden dat hij zich niet had overgegeven maar dat in in bewusteloze toestand was gevangengenomen. Von Emmich voldeed aan dit verzoek. De vestingen en de stad Luik waren in Duitse handen.

De slag der grenzen

2010-07-17T03:35:00.001-07:00

De Slag der Grenzen is een veldslag in de Eerste Wereldoorlog tussen 20 en 25 augustus 1914 in de Ardense regio en het noorden van Metz tussen Frankrijk en Duitsland.
De Fransen trekken Belgie binnen maar stuiten op 22 augustus 1914 op twee Duitse legers. De Fransen lijden zware verliezen. Hun 3e leger onder generaal Pierre Ruffey wordt vernietigd en ook het 4e leger van generaal Fernand de Langle de Cary wordt zwaar toegetakeld. De Fransen trekken zich terug tussen de Maas en de Marne, om zich te verschansen op de versterkingen van Verdun.

Op 21 augustus gebruiken de Duitsers in Tamines (Charleroi) een levend schild van 650 burgers tegen de Franse kogels. Hun opzet mislukt en ze steken de huizen in brand en maken 460 mannen af.

Dinant wordt in de ochtend van 22 augustus binnengevallen door het Duitse 3e leger. Meer dan 80 mannen worden doodgeschoten, daarna wordt de stad in brand gestoken. Ook de volgende dag worden burgers (vooral vrouwen en kinderen) vermoord en tegen de avond branden 1.200 huizen.

Bij het derde gevecht in de Slag der Grenzen laat de Franse opperbevelhebber, generaal Joseph Joffre, het 5e leger van generaal Charles Lanrezac tussen Samber en Maas stellingnemen om zo de Duitse opmars te blokkeren. De Duitsers gebruiken zware houwitsers om Namen in te kunnen nemen en er sneuvelen meer dan 27.000 Franse soldaten. Namen valt uiteindelijk op 25 augustus.

Tijdens de Slag van Bergen op 23 augustus is er een eerste contact tussen de Duitsers en de Britten. De Britten verliezen veel manschappen van het 4e Bataljon, de Royal Fusiliers, na een aanval door Duitse infanteristen. De British Expeditionary Force doden veel Duitse soldaten van het 1e leger onder generaal Alexander von Kluck, maar daarna worden ze vijf km achteruit gedwongen en omdat het Franse 5e leger onder generaal Lanrezac zich te ver naar het oosten heeft moeten terugtrekken, moeten de Britten wijken.

Op 24 augustus krijgt het Britse 4e Bataljon de opdracht zich terug te trekken naar Le Cateau. Dit gebeurt tot 27 augustus onder voortdurende gevechten met het Duitse 1e leger onder generaal Alexander von Kluck. De Duitse aanvallen worden afgeweerd door het Britse 2e korps onder generaal Smith Dorrien ten koste van 7.800 doden. De Britse terugtocht lijkt op een vlucht, maar ze kunnen toch ontsnappen.

De Duitsers maken echter een misrekening. De Duitse bevelhebber Helmuth von Moltke past het Schlieffenplan aan naar aanleiding van de ongeorganiseerde terugtrekking van de Fransen en Britten. Hij evalueert de strategische situatie echter verkeerd en hij stuurt Duitse troepen naar Parijs, maar ook naar de Elzas als versterking voor een nieuwe aanval. Hij stuurt ook nog twee korpsen naar het oostfront. Andere eenheden belegeren Maubeuge en Antwerpen.

De Franse generaal Joseph Joffre kent nu de locatie van de Duitse troepen en bereidt een tegenaanval voor in het noordoosten van Frankrijk. De Franse troepen in Verdun moeten ter plaatse blijven als anker voor het komende offensief. Hij stelt twee nieuwe legers samen, het 6e leger onder generaal Ferdinand Foch en het 9e leger onder generaal Michel Maunoury.

De Duitse Furie

2010-07-17T03:31:00.001-07:00

Rond 6 Augustus, drukten de Duitse kranten hun verontwaardiging uit bij de onverwachte weerstand van het Belgische leger en de Belgische burgers.
Met de frank-tireurs van 1870 in hun geheugen vroegen ze vergelding, ze schreven: "De Belgische Beesten!", "de primitieve Belgen" en "De wreedheden van Luik !!!

In de provincie Luik waren er 1200 slachtoffers gevallen van de Duitse vergelding. In Luxemburg 842; Namen 2000; Brabant 839 (waar tussen 25 en 28 Augustus de oude stad en de bibliotheek van Leuven, in brand werden gestoken tot afschuw van de rest van Europa), In Henegouwen, 350.
Zowat 16.000 huizen werden vernietigd. De verschrikking was wild en onnodig, en helemaal niet systematisch. Er kan maar één conclusie zijn en dat is dat het Duitse opperbevel de troepen hun pret gunden. Jammer genoeg voor de Belgen, was het enkel een voorsmaak van 4 jaar van strenge behandeling.

Aarschot
De actie in Aarschot was typisch voor de hevige reactie van de Duitsers. ??n enkele brigade van Belgische infanterie, met een artilleriebatterij, hield de Duitse vooruitgang voor verscheidene uren tegen, maar na het lijden van zware verliezen en te worden aangevallen van drie kanten trokken ze zich
Onvermijdelijk namen de Duitsers gevangenen, meestal gewonden. Een groot aantal werd afgemarcheerd naar de banken van de Demer, waar zij werden neergeschoten
Zij die probeerden te ontsnappen werden in de rivier gesmeten en verdronken.
De Duitsers keerden zich toen tegen de inwoners van Aarschot, 400 huizen werden geplunderd en in brand gestoken en 150 burgers werden geexecuteerd. Tijdens de volgende dagen, ging de Duitse furie verder en de steden Diest, Schaffen en Tremelo werden gebrandschat

Na de Belgische aanvallen vanuit Antwerpen
Een tragisch resultaat van deze actie was dat het Duitse geweld op de Belgen werd vernieuwd. Hun furie trof opniew de stad Aarschot
In Leuven, panikeerde de 27ste Duitse Brigade bij het geluid van vuren van een Belgische batterij in Haacht. Hun bevelhebber, Von Mantueffel, gaf opdracht de stad in brand te steken, honderden huizen, de St Peter's Kerk en de wereldberoemde bibliotheek en de universiteit werden vernield
Burgers, die de vlammen ontvluchten, werden opgejaagd en neergeschoten.
Het hele gehele gebied tussen Mechelen, Leuven, en Vilvoorde was slachtoffer van de Duitse tereur.

8e Linie Regiment

2010-07-17T03:12:00.000-07:00

Het Regiment van Ieper ontstaat op 16 oktober 1830 uit het voormalige Nederlandse 16e Afdeling Infanterie. Op 25 november 1830 neemt het Regiment de naam 8é Linieregiment aan.

Tijdens de Tiendaagse Veldtocht ( 2 tot 12 augustus 1831) is de eenheid belast met het bewaken van de Belgische grens tegen eventuele Nederlandse aanvallen vanuit de provincie Zeeland.

Garnizoen op 16 december 1913
Staf : Antwerpen, Falcon
1éBataljon : Beverloo
2é Bataljon : Antwerpen, Falcon
3é Bataljon : Vilvoorde
Regimentsschool : Mariémbourg

Op 4 augustus 1914, samen met het uit de ontdubbeling onstaande 28e Linie, wordt de 8e Gemengde Brigade van de 4e Legerdivisie gevormd.

Op het ogenblik van de mobilisatie bevond het regiment zich te Laken, van waar het op 3 augustus 1914 naar Rhisnes werd vervoerd per spoor.

Nadat het 28é Linieregiment ontdubbeld is geworden neemt het deel aan de verdediging van de Position Fortifice Namur.
Na een afbeulende aftocht wordt het 8e en 28e Linie opnieuw samengesmolten, en vormt het nieuwe 8e Linie met 3 bataljons.
Het Neemt deel aan de gevechten bij Dendermonde en trekt vandaar naar de IJzer waar ze zich tijdens de IJzerslag te Tervate onderscheiden. Gedurende de stabilisatieperiode bezet het regiment achtereenvolgend de volgende sectors : Nieuwpoort, Ramskapelle, Diksmuide, Boezinge, Merkem, Elverdinge en Nieuwkapelle.
Het 8e Linie neemt vanaf 28 september 1918 deel aan het Bevrijdingsoffensief en bevindt zich op 11 november 1918 te Baarlevelde.
Op 3 december 1918 defileren ze in de Aken, Duitsland.
Eervolle vermeldingen : Namur, Dendermonde, IJzer, Tervate, Eesen, Kortemark.

Het 8e linie regiment - Foto uit de verzameling van Willy Horemans

De bevelvoerders van het Regiment (aug 1914)

De 4e Sector

De Gesneuvelden van het regiment

Artikel met dank aan ABL 1830 - 1914

Fort De Marchovelette

2010-07-17T02:58:00.000-07:00

Een stukje geschiedenis.
Tot de 18e eeuw is het grondgebied van het toekomstige Belgie versnipperd en door de grote mogendheden ingepalmd naargelang hun eigenbelang maar vooral op grond van de godsdienstige rivaliteit tussen de protestanten van het noorden en de katholieken van het zuiden.

In 1790 wordt de onafhankelijkheid van de Belgische Staten uitgeroepen. De Oostenrijkers, die de laatste heersers waren van het land, hebben nog getracht om het opnieuw in te palmen, maar werden verslagen door de Fransen. Frankrijk heeft dan Belgie geannexeerd met inbegrip van het bisdom Luik.

Na de nederlaag van de Fransen tegen de Geallieerden op 16 juni 1815 te Waterloo, worden Belgie en de Verenigde Hollandse Provincies verenigd in één enkele staat die door de dynastie van Oranje wordt geregeerd. Deze fusie bevalt de Belgische katholieken evenwel niet. De Franse revolutie van 1830 wordt in Belgie gevolgd door een opstandige beweging die de Hollanders het land uit jaagt. De kroon wordt dan voorgesteld aan prins Leopold Van Saksen-Coburg die koning der Belgen wordt op 21 juli 1831 onder de naam Leopold I. Belgi? is thans werkelijk onafhankelijk.

De Hollanders erkennen Belgie officieel in 1839. Dit laatste roept harerzijds haar neutraliteit uit in geval van oorlog. Vermits haar statuut van neutrale staat haar ertoe verplicht om de integriteit van haar territorium te verdedigen tegen elke buitenlandse invasie, ontwikkelt zij een militaire strategie gebaseerd op verstekte vestingen.

Tijdens de eerste helft van de 19e eeuw kenmerkt de Belgische verdediging zich door talrijke versterkte plaatsen.

Zij verhoogt de veiligheid door twee bouwlijnen te ontwikkelen. De eerste, het dichtste bij de agglomeratie, zal als belangrijkste verdedigingslinie gelden. De tweede wordt op een afstand aangelegd, zodanig dat zij de stad zal vrijwaren van vijandelijke bombardementen (een afstand van +/- 2 km). In 1859 verschijnt de artillerie. Het bereik van projectielen verhoogt dan van 2 tot 8 km. Een nieuwe verdedigingslinie bouwen op 8 km van een agglomeratie wordt ondenkbaar. Die zou immers meer dan 50 km lang worden. Een zelfde verdedigingsopzet wordt bekomen door een reeks van kernpunten die van mekaar ge?soleerd zijn, maar die elkaar onderling kunnen beschermen door vuurbereik. Deze kernpunten zullen "de forten" worden genoemd

De eerste forten beslagen een enorme oppervlakte en verenigen grote batterijen in open lucht. Alle externe bouwwerken zijn in baksteen uitgevoerd. Met een gracht als hindernis.

In 1885 zal het gebruik van torpedovormige obussen een totale herziening van de organisatie vergen van de versterkte vestigingen. Inderdaad, de aanzienlijke verliezen die door het gebruik van dergelijke obussen worden veroorzaakt, maken het verder gebruik van artillerie in openlucht onnuttig. Een deel hiervan zal dus toegevoegd worden aan het veldleger en zal door de infanterie worden verdedigd.

De grote artilleriestukken van het fort zullen beschermd worden door een pantsering: de koepels doen hun intrede.

Belgische militaire politiek in 1870

Neutraal sinds haar ontstaan, is Belgie ertoe gehouden om haar grondgebied te vrijwaren van elke buitenlandse aanval. Sinds het einde van de 19e eeuw echter stijgt de internationale spanning, er ontstaat een groeiende rivaliteit tussen Frankrijk en Duitsland aangaande Elzas-Lotharingen.

Aan elke landsgrens versterken deze twee landen hun posities en verhogen zij aanzienlijk hun potentieel aan manschappen.

Dit vertaalt zich in een zeer grote uitbreiding van het front en de verleiding voor elke oorlogvoerende partij op de neutrale gebieden over te steken met het oog op een aanval in de flank.

Reeds in 1851 had Koning Leopold I een commissie in het leven geroepen met als opdracht het verdedigingssysteem van ons land te bestuderen.

Een eerste versterkte vestiging, deze van Antwerpen, werd toen uitgekozen als toevluchtsoord voor de regering en het veldleger in geval van aanval; dit omwille van de moeilijkheid om het in te nemen, dank zij de Schelde en haar overstroomde oevers. Bovendien had zij het voordeel dicht bij de zee te liggen met het oog op de ravitaillering.

Vanaf 1875 ziet Belgi? zich direct geconfronteerd met de invasieplannen van de twee buurlanden, de Maasvallei is dan immers de enige natuurlijke weg naar Parijs zowel als naar Berlijn. In die tijd hing de massale verplaatsingsmogelijkheid van troepen nog altijd af van de grote wegen. Het ideaal zou dus zijn dat deze vallei als verdedigingslinie zou kunnen worden gebruikt. In 1887 beslist de Belgische regering tot de oprichting van de versterkte vestigingen in Luik en Namen. Naar de opvatting van Generaal Brialmont hadden deze twee vestigingen een dubbele rol:

-deze van verdedigingspunt, gelast met het bevel over de verbindingswegen.

-deze van bruggenhoofd. De verdediger kan, wanneer hij tot de aanval overgaat, aan het veldleger de tijd geven om naar de andere oever over te steken of in geval van nederlaag, zich zonder paniek naar Antwerpen terug te trekken.

Het fort van Namen

Tussen 1888 en 1891 worden negen versterkte en gepantserde forten gebouwd op een afstand van 5 ? 8 km van Namen:

- Marchovelette zal de Steenweg op Hannut verdedigen

- Cognelée, de spoorweg en de Steenweg op Leuven

- Emines dekt de Steenweg op Brussel

- Suarlée, de Steenweg op Nijvel

- Malonne, de vallei van de Samber

-St. Huribert zal de Maasvallei dekken, de Steenweg op St. G?rard en de spoorweg naar Dinant

- Dave kijkt over de vallei van de Maas en de Steenweg op Dinant

- Andoy en Maizeret zullen de verdediging van de Maas vervolledigen en tevens de Steenwegen op Marche en Luik.

De eerste spadesteek dateert van juli 1888. Men zal het hoofd moeten bieden aan een aantal specifieke problemen, namelijk de aanzienlijke hoeveelheid aan te voeren materiaal en de opgelegde korte termijn om het fort af te werken.

Het eerste kolossale werk is de constructie van 100 km spoorweg (1m spoor) voor de aanvoer van de bevoorrading: deze wordt "strategische route" genoemd.

De stoommachine levert de volledige energie: zij drijft de werfmachines aan, de kaapstaanders, de hijskranen, de tandraderen en de aandrijvingen van de betonmachines, de lastdieren hebben nog maar een bijkomstige betekenis.

Het zand en de stenen worden uit de Maas gehaald. Voor Marchovelette worden deze geleverd door het depot dat te Namen gevestigd is.

Het cement, ongeveer 300.000 ton, is afkomstig van Belgische en Franse fabrieken en wordt aangevoerd langs de strategische weg vanaf de lijn Namen-Tienen in Cognelé-?e. Het hout - ongeveer 800 m?, wordt geleverd door Belgische ondernemers.

De bakstenen worden ter plaatse besteld of vervaardigd in de nabijheid van het fort. De rotsblokken komen uit steengroeven aan de Ourthe.

De waterbevoorrading wordt verzekerd door het aanboren van een ondergrondse bron in Cognelée.

Het grondwerk, drie miljoen m², het aanstampen van de aarde en de bekoffering gebeuren manueel, per fort zijn 400 à 500 arbeiders nodig.

Zoals het merendeel van de versterkingen rond Namen, heeft het fort van Marchovelette de vorm van een driehoek waarvan de uiterste punt staduitwaarts gericht is, daar waar de vijand mag verwacht worden.

Hoewel de afmetingen indrukwekkend zijn, de zijden bedragen 240 m, steken de bovengrondse bouwwerken weinig af tegen de omringende vlakten.

Het versterkte deel bevindt zich in het centrum. Het wordt rondom rond beveiligd door een droge gracht die aan de zijde van de toegangspoort een afscheiding vormt tussen het logies van het garnizoen, binnen de binnenste borstwering en de gebouwen aan de zijde van de buitenste borstwering waar zich het magazijn, de bakkerij, de keuken en het sanitair bevinden.

Wat essentieel is voor de verdediging, namelijk het schootsbureel, het munitiemagazijn en de machinerie zijn geconcentreerd binnen het versterkte gedeelte.

De zware artillerie, beschermd door stalen koepels, behelst op dit ogenblik:

-twee koepels met telkens één kanon kaliber 12

-één koepel met twee kanonnen kaliber 15

-één koepel met een mortier kaliber 21.

De verdediging van de meer nabije omgeving van het fort wordt verzekerd door drie ingewerkte geschutstorens in de hoeken van het fort, voor een snelvuurkanon kaliber 57.

Acht kanonnen kaliber 5-7 op vast affuit, ondergebracht in kazematten, bestrijken de grachten.

Vier kanonnen beschermen de zijflanken; de vier andere die opgesteld zijn ter hoogte van de toegang beschermen deze laatste.

Op het hoogste punt van het complex verzekert een schijnwerper de verlichting van het terrein.

In geval van aanval kan de infanterie van het fort de schootsstellingen innemen die op het plein zijn voorzien.

De ingang van het fort is voorzien van een hekken en van een rolbrug die in geval van aanval kan teruggetrokken worden waardoor een vier meter diepe gracht wordt onthuld. De verdediging van de ingang zelf wordt verzekerd door een kanon kaliber 5-7 dat zich in een kazemat in de binnenste borstwering bevindt en door schietgaten in de zijlokalen en de borstwering rondom de ingang.

Vanaf 1902 omvat de artillerie van het fort o.a. negen actieve batterijen genummerd 1-9.

Het fort van Marchovelette maakt deel uit van de negende versterkte artilleriebatterij.

Generaal Michel

De Eerste Wereldoorlog

In 1914 worden de verdedigingsgordel van Namen en de vierde legerdivisie gecommandeerd door luitenant-generaal MICHEL.

Vanaf juli wordt het fort in staat van paraatheid gebracht.

Ingevolge het mobilisatiedecreet dat de 31e juli is uitgevaardigd, worden de militieklassen tot en met de dertiende klasse van 1909 onder de wapens geroepen.

Op 4 augustus 1914 om 8 uur 's morgens steekt het Duitse leger onze landsgrenzen over in weerwil van haar beloften.

De forten van Marchovelette en Cognel?e hebben als opdracht om de sector IV tot NE van Namen te verdedigen. Deze sector wordt rechts begrensd door de Maas in Marcheles-Dames en links door de lijn Namen-Warisoulx.

De verdere indienststelling van de Naamse verdedigingsgordel gebeurt op 5 en 6 augustus.

Op 20 augustus neemt de Duitse infanterie, geholpen door haar veldartillerie, het terrein in en neemt ze stellingen in voor de sector, buiten het bereik van het verdedigingsvuur. Rond 10 uur wordt sector IV van de verdedigingsgordel aangevallen. Marchovelette lost haar eerste schot onder de bevelen van kapitein-commandant DUCHAUTEAU.

Op 21 augustus in de morgend openen mortierstukken met kaliber 210, 305 en 420 het vuur.

Rond 09.30 uur beantwoordt het fort door het vuur te openen op het kasteel en het dorp van Marchovelette. Vrij snel wordt een eerste koepel kaliber 12 buiten gebruik gesteld terwijl een andere obus de telefoonverbinding met de buitenwereld afsnijdt.

Rond het middaguur nemen de bombardementen in hevigheid toe en worden de koepels kaliber 21 en 25 achtereenvolgens buiten gebruik gesteld.

Op 22 augustus worden vier aanvallen van de vijand tegen het fort teruggeslagen.

Op 23 augustus hernemen de bombardementen, maar het fort, ge?soleerd en zwaar beschadigd, biedt geen weerwerk. Rond 13.30 uur davert het fort op haar grondvesten: een obus van 42 cm doorboort de linkerkoepel en komt binnenin tot ontploffing waardoor het munitiemagazijn de lucht invliegt en 2/3 van het garnizoen de dood vind of gewond. (de gewonden hadden verschrikkelijke brandwonden)

Rond 15 uur neemt de vijand het fort in en neemt het restant van het garnizoen gevangen.

Tijdens de oorlog voeren de Duitsers belangrijke werken uit in de forten van de verdedigingsgordel rond Namen. Het merendeel van de gewelven wordt versterkt. Om de beschadigde gedeelten te herbouwen, wordt gewapend beton gebruikt. De veiligheid ter hoogte van de inkompoort en van de uitvalsweg voor de infanterie wordt verhoogd.

In 1916 bouwen ze een onderkomen voor de artillerie ten oosten van het fort aan de rand van het bos:'Grandes Salles".

In 1931 besluit Belgie tot de herinrichting van de voormalige forten van Namen. Zeven van de negen forten uit 1914 worden herbewapend. Het fort van Emines en van Cognelée worden hervormd tot munitiedepots.

De werken aan het fort van Marchovelette beginnen in 1932; het fort staat dan onder het bevel van kapitein-commandant SALEZ.

Bepaalde gebouwen worden versterkt door gebruik te maken van gewapend beton. Dat is ook het geval: voor de gewelven en dit d.m.v. gegalvaniseerde stalen platen om de condensatie op te vangen.

Onder het centraal massief wordt een gebetonneerd gangenstelsel uitgegraven dat de "vierhoek" wordt genoemd. Het zal dienst doen als munitiedepot en als toegangsweg tot de verschillende! onderdelen van het fort. De vroegere gangen en de verzamelplaats worden buiten gdbruik gesteld.'

Ook wordt de bouw van een luchttoren gerealiseerd. Deze bevindt zich ten zuidoosten van het fort op de as van de steenweg naar Hannut aan de rand van het bos "Grandes Salles". Deze toren verzekert de toevoer van verse lucht ten behoeve van het fort. Tevens wordt hij gebruikt als in- en uitgang voor de patrouilles en de aflossing.

De ganse bewapening wordt grondig herzien:

-de bewapening met ver schootsbereik omvat een geschutstoren met twee kanonnen van kaliber 75

-de bewapening met kort schootsbereik omvat drie openschuivende geschutstorens met mortierkanonnen kaliber 75, één op elke hoek van het fort

-de bewapening ter hoogte van de flanken bestaat uit de twee geschutstorens met granaatwerpers en twee maal twee mitrailleurs

-de bewapening ter hoogte van de grachten bestaat uit acht posten met mitrailleur en zoeklicht

-de bewapening die de ingang van het fort moet beveiligen, bestaat uit twee mitrailleurposten en zoeklicht

-de verdediging van de luchttoren wordt verzekerd door zes mitrailleurs bovenaan en één in een kazemat een de voet van de toren

-twee luchtafweermitrailleurs bevinden zich buiten het fort: één in de weide op +/200 m ten zuiden van het fort, de andere aan de watertoren van Champion

-de schijnwerper van 1914 die op het centraal massief was ge?nstalleerd evenals de gewapende klok die door de Duitsers was geplaatst, dienen als uitkijkposten.

Buiten de bewapening werd ook de uitrusting van het fort aangepast:

-elektriciteit wordt geleverd door twee alternatoren aangedreven door een dieselmotor in de machinekamer

-luchtverversing wordt verzekerd door een luchttoren voorzien van een elektrisch aangedreven ventilator

-evacuatie van de verbruikte lucht is voorzien in alle lokalen, kazematten en geschutskoepels

-de oude waterput van +/- 80 m diep, voorzien van een pompinstallatie, verzekert de bevoorrading van drinkbaar water

-een centrale voor radio en telefonie is voorzien

-in de gebouwen ter hoogte van hoek I van het fort worden een ziekenboeg, operatiezaal en verblijven voor de gewonden ingericht.

In 1940 bestaat het garnizoen in het fort uit 194 officieren, onderofficieren, brigadiers en soldaten onder het bevel van kapitein-commandant DE LOMBAERT. 32 manschappen bevinden zich buiten het fort in observatieposten.

Eenzelfde aantal manschappen wordt voor de aflossing ter beschikking gehouden in gebouwen te Champion.

Het zijn praktisch allemaal jongens van de streek. Velen kunnen 's avonds huiswaarts keren.

In vredestijd wordt het ganse garnizoen ondergebracht in de barakken die op het grondgebied van het fort zijn opgericht.

De Tweede Wereldoorlog

Op 10 mei 1940 verklaart Duitsland de oorlog. Alarm wordt geslagen om 01.17 uur.

Van 10 tot 14 mei voert het fort gewoon de voorschriften van het veiligheidsplan uit, luchtafweerposten worden als eerste door de Duitse vliegtuigen aangevallen, de vooruitgeschoven uitkijkpost verlaat zijn stelling op 11 mei.

Onder vijandelijke druk moeten de uitkijkposten zich één na één terugtrekken, toevlucht zoeken in het fort.

Op 15 mei 1940 is Marchovelette afgesneden van de buitenwereld. Tijdens een verkenningspatrouille in Gelbressée, komt wachtmeester LEMINEUR tot een treffen met de vijand. Hij verliest het leven.

Op 16 mei om 07 uur 's morgens vangt het bombardement van de luchttoren aan, Marchovelette beantwoordt het vuur. De beschietingen zullen duren tot 17 uur.

Op 17 mei neemt de schade alsmaar toe. De geschutskoepel GP wordt definitief buiten gebruik gesteld.

In de ochtend van 18 mei zendt de vijand drie burgers naar het fort die drager zijn van een verzoek tot overgave van de verdediging.

Gezien de weigering van de commandant, nemen de beschietingen in alle hevigheid toe, voornaamste doelwit is de toren.

Rond 16 uur wordt het fort van Marchovelette ingenomen. De geschutskoepel op hoek I begint een beschieting van de luchttoren waar de vijand stelling heeft ingenomen. Een Duitse obus treft doel en doorboort de geschutskoepel waarbij het kanon de lucht invliegt. Schutter MOENS sterft ter plekke.

Rond 20 uur zijn alle verdedigingsmiddelen buiten strijd gesteld. Er wordt besloten tot overgave.

Wachtmeester ALBERT geeft zich als vrijwilliger op om zich langs de infanterieweg naar buiten te begeven en de witte vlag te hijsen. Hij wordt dodelijk getroffen door de vijand.

Om 20.20 uur is de overgave een feit. Het fort van Marchovelette bestaat niet meer.

Heden

Nog steeds militair domein en door de Genie als oefenterrein gebruikt, is het fort van Marchovelette niet meer dan een grote krater. Zoals het was in 1914 zal het nooit meer uit zijn as herrijzen. Het is nochtans rijk aan herinneringen, angstige momenten en lijden.

Zelfs onder het puin blijft het de bevoorrechte getuige van het verleden van een ganse regio.

De binnenzijde van het fort zoals het er nu bijligt

Origineel artikel door Jean-Pierre Martin

Uit het frans vertaald door Luc Borin

Foto's Willy Horemans

Belgische Militaire Begraafplaats te Champion

2010-07-17T02:48:00.000-07:00

Belgische Militaire Begraafplaats Champion

Champion Namur (Namen)

Rue de Fernelmont.

De meeste Militairen die begraven liggen op deze begraafplaats sneuvelden rond Augustus 1914 bij de slag van Namen en het nabijgelegen Fort de Marchovelette.

Aantal militairen op deze begraafplaats 487 Belgen (van wie 178 als onbekende soldaat) en 32 Fransen.

De emblemen op de oorlogsgraven

De Belgische militaire grafplaten leveren volgende gegevens:

Familienaam en voornaam,

militaire rang, regiment, geboorteplaats en datum,

"Stierf voor Belgie"

overlijdensdatum

en onderaan staan medailles afgebeeld, het spreekt voor zich dat dit een persoonlijk gegeven is en voor ieder verschillend.(zie foto onderaan)

Het gaat meestal om volgende onderscheidingen:

Orde van Leopold II (boven links) Bij K.B. 22 juni 1916 werd beslist dat voortaan alle onderofficieren, korporaals, brigadiers en soldaten die aan verwondingen opgelopen in het gevecht bezweken de Leopold II-orde met Palm en het Oorlogskruis zou toegekend worden.

Oorlogskruis (boven rechts) Ingesteld op 25-10-1915 en toegekend voor daden van dapperheid, alsook voor langdurige frontdienst.

Een tweede rij verteld over de gesneuvelde onder andere dat hij eveneens werd onderscheiden met:

V (onderaan links ) De Overwinningsmedaille werd ingesteld bij KB van 15-07-1919 en werd toegekend aan al wie dienst deed tussen 1 augustus 1914 & 11 november 1918.

Y (midden onderaan) De IJzermedaille werd toegekend aan militairen, zowel Belgen als bondgenoten die tussen 17 & 31 oktober 1914 in de gevechten aan de IJzer betrokken waren. Ze werd ingesteld bij KB van 18-10-1918 en werd ook bij KB van 05-02-1934 gewijzigd in het IJzerkruis.

14 (onderaan rechts) De Herinneringsmedaille werd ingesteld bij KB van 21-07-1919 en werd toegekend aan al wie dienst deed tussen 1 augustus 1914 & 11 november 1918.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden een 60-tal onderscheidingen toegekend aan Belgische militairen. Bovenstaande zijn eerder "gewoon", andere zoals de Servisch Orde van den Witte Arend - Ordre de l'Aigle Blanc (afkorting ABS) of de Zweedse Degenorde - Ordre de l'Epee (afkorting ES) zullen eerder zeldzaam zijn.

Een lijst met alle afkortingen is terug te vinden in ieder "Gulden Boek van de Vuurkaart - Livre d'Or de la Carte du Feu".

Met dank aan Belgian War Graves (ondertussen van het intenet verdwenen)

Het monument aan het kasteel Sterckshof te Deurne bij Antwerpen.

2010-07-17T02:47:00.001-07:00

Het monument aan het kasteel Sterckshof te Deurne bij Antwerpen.

De Congreskolom en het Graf van de Onbekende Soldaat

2010-07-17T02:44:00.000-07:00

In 1847 besloot de Brusselse gemeenteraad tot het aanleggen van het Congresplein, in 1850 legde koning Leopold I de eerste steen en een jaar later waren de werken voltooid.

Het plein lag er nogal kaal bij en op voorstel van Charles Rogier werd besloten om er een zuil op te richten ter herinnering aan de stichting van het congres en de grondwet.

Voor het ontwerp werd een wedstrijd uitgeschreven die gewonnen werd door architect Poelaert. De bouwwerken sleepten lang aan en op 26 september 1859 werd de zuil ingehuldigd in aanwezigheid van de koninklijke familie met uitzondering van de koning. Deze vond het ongepast dat hij terwijl nog in leven, een standbeeld kreeg.

Op elk van de vier hoeken van het voetstuk prijkt een symbolische afbeelding van de door de gronwet gewaarborgde vrijheden: de Vrijheid van Eredienst, Vrijheid van Vereniging, Vrijheid van Drukpers en Vrijheid van Onderwijs. De 47 meter hoge kolom is onderaan versierd met een halfverheven beeldhouwwerk, uitgevoerd door Simonis, de Negen Provinci?n voorstellende.

De bekroning bestaat uit een vergulde leuning en een standbeeld van Leopold I, welk werd gemaakt door Geefs. In de zuil is een wenteltrap van 193 treden, maar deze mag niet meer beklommen worden.

Aan de ingang staan twee bronzen leeuwen, die niet klaar waren bij de inhuldiging en door twee gipsen exemplaren vervangen werden. Zoals alles wat tijdelijk is stonden deze er jarenlang.

Op 11 november 1922 werd hier de Onbekende Soldaat begraven ter nagedachtenis van de talloze gesneuvelden van de Eerste en ook van de Tweede Wereldoorlog.

Boven het graf brandt een eeuwige vlam, welke op 2 november 1924 voor de eerste keer werd aangestoken.

Spijtig genoeg moet deze bewaakt worden omdat vandalen (= mensen zonder respect) ze wel eens trachten te doven.

De Onbekende Soldaat.

Uit verschillende begraafplaatsen in Belgie werden vijf willekeurig gekozen kisten ontgraven. Deze bevatten de niet-geidentificeerde lichamen van soldaten, gesneuveld in Luik, Namen, Antwerpen, aan het Yzerfront en in de zone van het bevrijdingsoffensief in Vlaanderen. Hun rang en graad waren onbekend. Een blinde oorlogsinvalide moest uit ??n van deze vijf lijkkisten de Onbekende Soldaat kiezen.

Renold Haesebrouck, een Assebroekenaar, viel de eer te beurt om de lijkkist aan te duiden die zou bijgezet worden als de Onbekende Soldaat. Deze oudstrijder raakte gewond op 24 oktober 1917; Zijn beide ogen werden doorboord door granaatscherven. Hij werd gekozen op aanraden van Koning Albert; In de voorgaande jaren onderhield hij al geruime tijd contacten met koningin Elizabeth.

De vijf kisten kwamen te Brugge aan rond 10h00 in de voormiddag van 10 november 1922. De wachtzaal 1ste klas van het station was daartoe omgebouwd tot rouwzaal. Omstreeks 17h00 zou Renold Haesebrouck tijdens een korte plechtigheid tot de aanduiding overgaan . Hij koos overigens de vierde kist van links.

Op zaterdag 11 november 1922 werd de kist met het stoffelijk overschot van de Onbekende Soldaat door acht oorlogsinvaliden (vier verloren hun linkerarm en de andere vier hun rechterarm) van de rouwkapel in Brugge naar de trein gedragen. In Brussel werd diezelfde dag om 11h00 tijdens een indrukwekkende plechtigheid de kist bijgezet in een kelder aan de voet van de Congreskolom en afgesloten met een bronzen plaat.(zie foto)

De overige vier kisten kregen een laatste rustplaats op de Brugse militaire begraafplaats. Ook dit vond plaats op 11 november en met de nodige ceremonie

R. Haesebrouck overleed twintig jaar later, op 25 augustus 1951.

De toespraak van Koning Albert I bevatte onder andere volgende tekst:

"Het is van geen belang te weten of hij burger, werkman of landbouwer, Vlaming of Waal is; wij brengen hem hulde omdat hij in onze ogen de blijvende eigenschappen van ons ras vertegenwoordigt, omdat hij een onaantastbaar symbool is van de verdediging van onze vrijheid en eenheid en onafhankelijkheid, en een waarborg voor het onsterfelijk bestaan van ons Vaderland."

Bronnen: "Gids voor Oud-Brussel", door Piet Van Nieuwenhuyzen, 1988

"Assebroek en de Onbekende Soldaat, verschenen in Shrapnel (het tijdschrift van WFA-Belgie vzw) nummer 4 van december 1995, door Wim Degrande.

Duitse troepen in Brussel

2010-07-17T02:41:00.000-07:00

Klik op de pijl om de film te starten

Duitse troepen in Antwerpen

2010-07-17T02:37:00.000-07:00

Klik op de pijl om de film te starten

Gesneuveld in Den Oorlog

2010-07-17T02:31:00.000-07:00

HOREMANS Pierre Joseph
Soldaat 2 kl
mil 1899 8 Linie
21-23/08/1914 Champion onbekend

HOREMANS Jean Baptiste
Soldaat 2 kl
OV Genie 1 D.A. / 5 Cie)
26/09/1918 Westvleteren 0701

HOREMANS Joseph Alphonse
Soldaat 2 kl
OV 20 Linie / 6 Cie
23/10/1918

HOREMANS Dominique
Soldaat
2 Karabiniers
14/10/1918

HOREMANS Jean Baptiste
Soldaat 2 kl
mil 1913 4 Karabiniers / 5 Cie
09/11/1917

HOREMANS Pierre Auguste
Soldaat 2 kl
OV 20 Linie / 1 Cie
23/06/1917 Westvleteren 0573

HOREMANS Louis
Soldaat 2 kl mil 1913
7 Linie 1/4
12/09/1914

HOREMANS Auguste Gommaire
Soldaat 2 kl mil 1907
8 Linie (T.A.G.)
22/11/1918 Brugge 246